Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

सूत उवाच । अत्र मे नास्ति संदेहो युष्माकं च पुनः स्थितः । ततो वक्ष्याम्यशेषेण श्रूयतां द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रं पुनश्चाद्यं न क्षयं याति कुत्रचित्

sūta uvāca | atra me nāsti saṃdeho yuṣmākaṃ ca punaḥ sthitaḥ | tato vakṣyāmyaśeṣeṇa śrūyatāṃ dvijasattamāḥ | etatkṣetraṃ punaścādyaṃ na kṣayaṃ yāti kutracit

سوت نے کہا: میرے لیے یہاں کوئی شک نہیں؛ مگر تم لوگوں میں یہ پھر پیدا ہوا ہے۔ اس لیے میں سب کچھ پوری طرح بیان کرتا ہوں—اے بہترین دِویجوں! سنو۔ یہ کشتَر ازلی اور ہمیشہ تازہ ہے؛ یہ کہیں بھی کبھی کم نہیں ہوتا۔

सूतःSūta
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
अत्रhere, in this matter
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
मेmy
मे:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
संदेहःdoubt
संदेहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
युष्माकम्of you (all)
युष्माकम्:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी, बहुवचन (Plural)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
पुनःagain
पुनः:
Kriyavisheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
स्थितःis present/has arisen (i.e., doubt)
स्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; (अवस्थितः)
ततःtherefore, then
ततः:
Hetu/Apadana (Reason/Source)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्- अर्थे (therefore/from that)
वक्ष्यामिI will tell
वक्ष्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future); उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
अशेषेणcompletely, without remainder
अशेषेण:
Kriyavisheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोगः; तृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (instrumental used adverbially)
श्रूयताम्let it be heard; please listen
श्रूयताम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative); प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: 'let it be heard')
द्विजसत्तमाःO best of the twice-born
द्विजसत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: द्विजानां सत्तमाः); पुंलिङ्ग; सम्बोधन/प्रथमा, बहुवचन (addressing)
एतत्क्षेत्रम्this sacred place
एतत्क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (एतत् क्षेत्रम्); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
पुनःagain/also
पुनः:
Kriyavisheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
आद्यम्primeval, original
आद्यम्:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (एतत्क्षेत्रम्)
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
क्षयम्destruction, decay
क्षयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
यातिgoes, attains
याति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार; प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कुत्रचित्anywhere, ever
कुत्रचित्:
Kriyavisheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकुत्रचित् (अव्यय)
Formअव्यय; अनिश्चित-देशवाचक (indefinite locative adverb)

Sūta

Type: kshetra

Listener: Dvijas/sages (द्विजसत्तमाः)

Scene: Sūta addresses the assembled dvijas, dispelling doubt; the kṣetra is portrayed with an aura of timelessness—light suffusing the land, suggesting it is ‘ever-renewed’ and beyond decay.

S
Sūta
D
Dvijas (brāhmaṇas)
K
Kṣetra (sacred region)

FAQs

A true tīrtha is described as akṣaya—its sanctity does not decline; faithful listening to the tradition dispels doubt and deepens devotion.

The kṣetra being narrated in the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya stream of the Nāgara Khaṇḍa, praised as imperishable (akṣaya).

Śravaṇa (devout listening) is urged—“listen, O best of the twice-born”—as the immediate practice for receiving the māhātmya.