Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63
Devanagari script
यम उवाच । पञ्चवर्षसहस्राणि तस्यातीतानि चायुषः । तिष्ठंति पञ्चपञ्चाशत्प्रतीक्ष्येऽहं ततः कथम्
Transliteration
yama uvāca | pañcavarṣasahasrāṇi tasyātītāni cāyuṣaḥ | tiṣṭhaṃti pañcapañcāśatpratīkṣye'haṃ tataḥ katham
Translation
یَم نے کہا: اُس کی عمر کے پانچ ہزار برس گزر چکے ہیں؛ پچپن برس ابھی باقی ہیں۔ پھر میں اور کیسے انتظار کروں؟
Word by Word
यमःYama
यमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक-विशेषण; (समासपूर्वपदत्वेन) अव्ययवत् प्रयोग
वर्षyears
वर्ष:
Samasa-anga (Compound member)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासपूर्वपदत्वेन) प्रातिपदिकरूपेण
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), बहुवचन
पञ्चवर्षसहस्राणिfive-year-thousands (i.e., many thousands of five-year periods)
पञ्चवर्षसहस्राणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपञ्च + वर्ष + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (पञ्चवर्षाणां सहस्राणि = thousands of five-year periods)
तस्यof him/that
तस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
अतीतानिpassed, elapsed
अतीतानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति + इ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम्
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
आयुषःof lifespan
आयुषः:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
तिष्ठन्तिremain, stand
तिष्ठन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
पञ्चपञ्चाशत्fifty-five
पञ्चपञ्चाशत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च + पञ्चाशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; (समासरूपेण) पञ्च + पञ्चाशत् = 55; अव्ययवत् प्रयोग
प्रतीक्ष्येI wait
प्रतीक्ष्ये:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + ईक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपद
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ततःthereafter, then
ततः:
Adverbial (Kriya-visheshana/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय; अपादान/क्रम-निर्देशक (from that/thereafter)
कथम्how?
कथम्:
Adverbial (Kriya-visheshana/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
Speaker
Yama
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Yama, stern and regal, speaks with urgency, counting the king’s elapsed years and the remaining span, conveying impatience at delay in the king’s destined end.
Characters & Entities
Y
YamaA
AjāpālaFAQs
Even cosmic law (Yama) operates by precise accounting of lifespan and karmic timing.
No tīrtha is named in this particular verse.
None; it is a narrative statement about remaining years of life.