Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

ततश्च कृत्तिकायोगे पूर्णिमायां यथाविधि । संपूज्य पद्मजं पश्चात्पूजितः पुरुषोत्तमः

Transliteration

tataśca kṛttikāyoge pūrṇimāyāṃ yathāvidhi | saṃpūjya padmajaṃ paścātpūjitaḥ puruṣottamaḥ

Translation

پھر کِرتِّکا یوگ والی پُورنِما کے دن، مقررہ ودھی کے مطابق، پہلے پدمج برہما کی پوری پوجا کی گئی، اور اس کے بعد پُرُشوتم کی بھی پوجا کی گئی۔

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘ततः’ = thereafter/from that

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक-निपात)

• कृत्तिका-योगे: in the Kṛttikā conjunction
• कृत्तिका-योगे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृत्तिका (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘कृत्तिकायोग’ = कृत्तिकानक्षत्रस्य योगः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• पूर्णिमायाम्: on the full-moon day
• पूर्णिमायाम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्णिमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• यथा-विधि: according to rule
• यथा-विधि: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + विधि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘विधिना यथा’ = as prescribed

• सम्-पूज्य: having worshipped
• सम्-पूज्य: Kriya (पूर्वक्रिया/Action prior)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु) (सम्-उपसर्ग)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having duly worshipped’

• पद्मजम्: the lotus-born (Brahmā)
• पद्मजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘पद्मज’ = पद्मात् जातः (उपपद-तत्पुरुष)

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Adhikarana (Temporal context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय (काल/क्रमवाचक)

• पूजितः: was worshipped
• पूजितः: Karta (Subject as patient/कर्मकर्तृ-भाव)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• पुरुषोत्तमः: Puruṣottama (Viṣṇu)
• पुरुषोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारय — ‘उत्तमः पुरुषः’

Speaker

Sūta (continued narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: द्विजोत्तमाः (addressed to best of brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: A full-moon night ritual: a devotee performs formal worship—first before Brahmā (four-faced, lotus seat), then before Puruṣottama (Viṣṇu with śaṅkha-cakra), with lamps, flowers, and a tīrtha backdrop.

Characters & Entities

• Kṛttikā (nakṣatra)
• Pūrṇimā
• Padmaja (Brahmā)
• Puruṣottama (Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic tīrtha-dharma integrates precise calendrical timing with ordered worship, harmonizing multiple deities within one sacred program.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Brahmakuṇḍa (context), especially its Kārtika Pūrṇimā rites under Kṛttikā conjunction.

What ritualistic prescription is mentioned?

On Kārtika Pūrṇimā with Kṛttikā-yoga, worship Brahmā (Padmaja) first, then worship Puruṣottama (Viṣṇu), following due procedure.