Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 28

Devanagari script

अथ तैर्वेष्टितस्तस्मिन्वंशस्तंबे हुताशनः । देवैर्दत्त्वा गजेंद्रस्य शापं पश्चाद्विनिर्गतः

Transliteration

atha tairveṣṭitastasminvaṃśastaṃbe hutāśanaḥ | devairdattvā gajeṃdrasya śāpaṃ paścādvinirgataḥ

Translation

پھر دیوتاؤں نے اسی بانس کے جھنڈ میں ہُتاشن (آگ) کو گھیر لیا۔ اس کے بعد وہ گجندر کو پہلے شاپ دے کر باہر نکل آیا۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक

• तैः: by them
• तैः: Kartr-karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; तृतीया (Instr.); बहुवचन

• वेष्टितः: surrounded, wrapped
• वेष्टितः: Kriya (Predicative participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वेष्ट् (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुं/नपुंसक; सप्तमी (Loc.); एकवचन

• वंशस्तम्बे: in the bamboo-clump
• वंशस्तम्बे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वंश (प्रातिपदिक) + स्तम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग; सप्तमी (Loc.); एकवचन

• हुताशनः: fire
• हुताशनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हुत + अशन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• देवैः: by the gods
• देवैः: Kartr-karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (Instr.); बहुवचन

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + त्वा
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund); पूर्वकालिक

• गजेन्द्रस्य: of the lord of elephants
• गजेन्द्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ ('गजानाम् इन्द्रः'); पुंलिङ्ग; षष्ठी (Gen.); एकवचन

• शापम्: a curse
• शापम्: Karma (Object of दत्त्वा/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (Acc.); एकवचन

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक (afterwards)

• विनिर्गतः: went out, emerged
• विनिर्गतः: Kriya (Predicative participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + निर् + गम् (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devas form a radiant ring around a bamboo thicket, containing Agni’s blaze within; Agni emerges with fierce brilliance and pronounces a curse upon the elephant.

Characters & Entities

• Hutāśana (Agni)
• Devas
• Gajendra (lord of elephants)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Actions done under pressure can still yield karmic consequences; the Purāṇic world emphasizes accountability even within crises.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it remains within the chapter’s sacred-geography framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated in this verse.