Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

तस्मात्पुत्रमिमं तत्र रक्तशृंगं हिमालय । प्रेषयस्व बिलो येन पूर्यते सोऽहिसंभवः

Transliteration

tasmātputramimaṃ tatra raktaśṛṃgaṃ himālaya | preṣayasva bilo yena pūryate so'hisaṃbhavaḥ

Translation

پس اے ہمالیہ! اپنے اس بیٹے رکت شِرِنگ کو وہاں بھیج دے، جس کے ذریعے وہ سانپ سے پیدا شدہ غار ‘ناگ بِلا’ بھر جائے۔

Word by Word

• तस्मात्: from that (reason/therefore)
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; सर्वनाम

• पुत्रम्: son
• पुत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• इमम्: this
• इमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम; विशेषण (पुत्रम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• रक्तशृंगम्: Raktaśṛṅga (the red-horned one/name)
• रक्तशृंगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + शृंग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय-समास (रक्तं शृंगं यस्य/रक्तशृंगः)

• हिमालय: O Himālaya
• हिमालय: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हिमालय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

• प्रेषयस्व: send (you)
• प्रेषयस्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-इष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• बिलः: the cave
• बिलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• पूर्यते: is filled
• पूर्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूर् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• सः: that/he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• अहिसंभवः: Ahi-saṃbhava (serpent-born/name)
• अहिसंभवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक) + संभव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अहेः संभवः)

Speaker

Indra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāgabīla

Type: cave

Visual Art Cues

Scene: Indra petitions Himālaya to dispatch Raktaśṛṅga to the Nāga-born cavern so it may be ‘filled’ and stabilized as a sacred place.

Characters & Entities

• Indra
• Himālaya
• Raktaśṛṅga
• Nāga-bila

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic order is maintained through cooperation among sacred powers; mountains, gods, and tīrthas work together to protect dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nāga-bila within Hāṭakeśvara-kṣetra is emphasized as a decisive sacred feature requiring divine intervention.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite; the verse records a divine request to dispatch Raktaśṛṅga to fulfill the sacred task of filling the cavern.