Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

एतद्वः सर्वमाख्यातं माहात्म्यं पादुकोद्भवम् । श्रीमातुरनुषंगेण अंबादेव्या द्विजोत्तमाः

Transliteration

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ māhātmyaṃ pādukodbhavam | śrīmāturanuṣaṃgeṇa aṃbādevyā dvijottamāḥ

Translation

اے برہمنوں میں افضل! میں نے شری ماتا، امبا دیوی کے تعلق سے پادوکا کے ظہور کا یہ سارا ماہاتمیہ تمہیں پوری طرح سنا دیا ہے۔

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; सन्दर्भे—कर्मरूपेण (this)

• वः: to you (all)
• वः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-रूप (Gen./Dat.), बहुवचन; अत्र—सम्प्रदानार्थे (to you)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; ‘एतत्’ विशेषण

• आख्यातम्: has been narrated
• आख्यातम्: Kriya (Predicative/क्रियापद-भाव)
• Type: Verb
• Root: आ-√ख्या (धातु) + आख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; क्त-प्रत्यय भूतकृदन्त, कर्मणि-प्रयोग (has been told)

• माहात्म्यम्: the greatness (māhātmya)
• माहात्म्यम्: Karma/Apposition (Object-apposition/कर्मसमानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; ‘एतत्’ समानाधिकरण/विशेष्य

• पादुक: sandal
• पादुक: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद (stem form)

• उद्भवम्: arising from / connected with origin
• उद्भवम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; ‘माहात्म्यम्’ विशेषण

• श्री: venerable
• श्री: Sambandha (Honorific/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, समासपूर्वपद (honorific)

• मातुः: of the Mother
• मातुः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• अनुषङ्गेण: in connection (with)
• अनुषङ्गेण: Hetu/Prakara (Cause/Manner)
• Type: Noun
• Root: अनुषङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; हेतौ/प्रसङ्गे (by occasion/connection)

• अंबादेव्या: of Goddess Ambā
• अंबादेव्या: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अंबा (प्रातिपदिक) + देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; ‘अंबा एव देवी’ कर्मधारय

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (श्रेष्ठाः द्विजानाम्) संबोधनार्थे (vocative sense)

Speaker

Narrator (Sūta addressing sages/brāhmaṇas implied by 'dvijottamāḥ')

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pādukā-udbhava (Śrīmātā–Ambādevī-prasaṅga)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ

Visual Art Cues

Scene: Sūta, seated in a forest hermitage assembly, concludes the account; brāhmaṇas listen attentively; in a vignette-like backdrop, Ambā Devī’s shrine and the sacred pādukās are symbolically shown.

Characters & Entities

• Śrīmātā (Divine Mother)
• Ambā Devī
• Pādukā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembering and hearing a site’s māhātmya strengthens devotion to the Divine Mother and sanctifies pilgrimage practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, specifically the tradition of Śrīmātuḥ Pādukā linked with Ambā Devī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite; it concludes the narration of the pādukā-māhātmya.