Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 24

Devanagari script

नष्टा धर्मक्रिया सर्वा मर्त्यलोकेत्र सांप्रतम् । अस्माकं संक्षयो जातो यज्ञभागं विना प्रभो

Transliteration

naṣṭā dharmakriyā sarvā martyaloketra sāṃpratam | asmākaṃ saṃkṣayo jāto yajñabhāgaṃ vinā prabho

Translation

اب اس فانی دنیا میں تمام دھارمک رسومات مٹ چکی ہیں۔ اے پروردگار، یَجْن میں ہمارے حصّے کے بغیر ہماری زوال پذیری شروع ہو گئی ہے۔

Word by Word

• नष्टा: destroyed, lost
• नष्टा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नष्ट (कृदन्त; √नश् (धातु) + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त; विशेषणम्

• धर्मक्रिया: religious rites/acts of dharma
• धर्मक्रिया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म + क्रिया (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य क्रिया)

• सर्वा: all, entire
• सर्वा: Visheshana (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (सर्व-शब्द; प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (धर्मक्रियायाः)

• मर्त्यलोके: in the mortal world
• मर्त्यलोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य + लोक (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मर्त्यानां लोकः)

• इह: here
• इह: Avyaya (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• सांप्रतम्: now, at present
• सांप्रतम्: Avyaya (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: सांप्रतम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• अस्माकम्: of us, our
• अस्माकम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• संक्षयः: destruction, loss
• संक्षयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जातः: has arisen, has occurred
• जातः: Kriya (Predicative action/state)
• Type: Verb
• Root: जात (कृदन्त; √जन् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; ‘भूतः/उत्पन्नः’ इति क्रियार्थे (periphrastic predicate)

• यज्ञभागम्: the sacrificial share/portion
• यज्ञभागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ + भाग (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यज्ञस्य भागः)

• विना: without
• विना: Nishedha/Apavarga (Exclusion)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपपद-निपातः (preposition) द्वितीयां विना/तृतीयां विना प्रयोगः; अत्र द्वितीया-सह

• प्रभो: O Lord
• प्रभो: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

Speaker

Devas

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (typical) / audience of the māhātmya

Visual Art Cues

Scene: A council of devas, faces shadowed with worry, speaking of vanished yajñas on earth; smoke-less altars and abandoned vedi-s; the earth below shown dim, with broken ritual implements.

Characters & Entities

• Devas
• Martyaloka
• Yajña
• Prabhu (addressed deity, contextually Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual duty (dharma-kriyā) sustains the cosmic ecosystem; when it collapses, even divine powers weaken, prompting recourse to the Supreme.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of the lead-up to the Hāṭakeśvara/Pādukā tīrtha discussion in this adhyāya.

What ritualistic prescription is mentioned?

It underscores the necessity of yajña and the devas’ yajña-bhāga (sacrificial share), but gives no specific rite yet.