Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

एवं निर्वास्य तद्राष्ट्रं सर्वास्ता हर्षसंयुताः । भूय एव निजं स्थानं संप्राप्ता द्विजसत्तमाः

Transliteration

evaṃ nirvāsya tadrāṣṭraṃ sarvāstā harṣasaṃyutāḥ | bhūya eva nijaṃ sthānaṃ saṃprāptā dvijasattamāḥ

Translation

یوں اُس سلطنت سے انہیں نکال باہر کر کے، وہ سب دیوی سَتّائیں خوشی سے بھرپور ہوئیں؛ اے افضلِ دِوِج! پھر دوبارہ اپنے ہی دھام کو لوٹ گئیں۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)

• निर्वास्य: having driven out
• निर्वास्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर् + √वस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; अर्थः ‘निर्वास्य/बहिष्कृत्य’ (having expelled)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (राष्ट्रम् इति विशेषणम्)

• राष्ट्रम्: kingdom
• राष्ट्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• ताः: those (goddesses)
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• हर्षसंयुताः: joined with joy; joyful
• हर्षसंयुताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त; सम्+√युज् (धातु) 'to join')
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (हर्षेण संयुताः)

• भूयः: again
• भूयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस्/भूयः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरर्थक (again)

• एव: indeed
• एव: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• निजम्: their own
• निजम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (स्थानम् इति विशेषणम्)

• स्थानम्: place; abode
• स्थानम्: Gati/Karma (Goal as object/गति-कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• संप्राप्ताः: reached
• संप्राप्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + √आप् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; कर्तरि (active sense)

• द्विजसत्तमाः: the best of the twice-born (here: venerable ones)
• द्विजसत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (द्विजानां सत्तमाः)

Speaker

Narrator (contextual; addressing a brāhmaṇa listener as dvija-sattama)

Skanda Dialogue

Listener: dvija-sattama

Visual Art Cues

Scene: Divine beings, now serene and smiling, ascend or move back toward a luminous celestial abode after completing the expulsion; the land below appears quieted.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

After removing adharma, divine powers re-establish order and withdraw—showing that protection serves restoration, not domination.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is in Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya; the excerpt does not name the specific site.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it concludes a narrative action (expulsion and return).