Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

देवक्या जठरे देवः संजातो दैत्यदर्पहा । तथान्या रोहिणीनाम भार्या तस्य च याऽभवत्

Transliteration

devakyā jaṭhare devaḥ saṃjāto daityadarpahā | tathānyā rohiṇīnāma bhāryā tasya ca yā'bhavat

Translation

دیوکی کے رحم میں وہ دیو پیدا ہوئے جو دیوتاؤں کے دشمنوں کے غرور کو چکناچور کرنے والے ہیں۔ اور اُس کی ایک اور زوجہ بھی تھی جس کا نام روہِنی تھا۔

Word by Word

• देवक्या: of Devakī
• देवक्या: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देवकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• जठरे: in the womb/belly
• जठरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जठर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• संजातः: was born/arose
• संजातः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle used in active sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दैत्यदर्पहा: destroyer of the demons’ pride
• दैत्यदर्पहा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: दैत्य-दर्प-हन् (प्रातिपदिक; दैत्य + दर्प + ह)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (दैत्यानां दर्पं हन्ति इति)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• अन्या: another (woman)
• अन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• रोहिणी: Rohiṇī
• रोहिणी: Apposition (नाम/संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: रोहिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (नाम) इति संबन्धः

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle: ‘by name’)

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him (Vasudeva)
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• या: who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• अभवत्: was/became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mathurā (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devakī bearing the divine child; the unborn Lord is described as the crusher of demon pride; mention of Rohiṇī as another wife sets the family tableau.

Characters & Entities

• Devakī
• Viṣṇu/Hari
• Daityas
• Rohiṇī
• Vasudeva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divinity enters human history to humble arrogance and uphold dharma, turning pride into devotion through divine intervention.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; the tīrtha setting becomes explicit later in the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None here; it provides narrative lineage and divine purpose.