Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2
Devanagari script
तत्तीर्थं ख्यातिमायातं समस्ते भुवनत्रये । ततःप्रसूति लोकानां धर्मकामार्थमोक्षदम्
Transliteration
tattīrthaṃ khyātimāyātaṃ samaste bhuvanatraye | tataḥprasūti lokānāṃ dharmakāmārthamokṣadam
Translation
وہ تیرتھ تینوں بھونوں میں مشہور ہو گیا؛ اسی سے جانداروں کے لیے بھلائی پیدا ہوتی ہے، جو دھرم، کام، ارتھ اور موکش عطا کرتا ہے۔
Word by Word
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘that’ (demonstrative)
तीर्थम्holy ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Nom./Acc. singular)
ख्यातिम्fame
ख्यातिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootख्याति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular)
आयातम्attained / came to
आयातम्:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + या (धातु) + क्त (क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘having come/attained’ (agreeing with तीर्थम्)
समस्तेin the entire
समस्ते:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative singular)
भुवनत्रयेin the three worlds
भुवनत्रये:
Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative singular); द्विगु-समासः (three worlds)
ततःtherefrom / thereafter
ततः:
Hetu/Apādāna (Source/sequence marker)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय/तद्-प्रभव)
Formअव्यय; अपादानार्थक/क्रमवाचक (from there/thereafter)
प्रसूतिorigin / source
प्रसूति:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रसूति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)
लोकानाम्of the worlds / of people
लोकानाम्:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (Genitive plural)
धर्मकामार्थमोक्षदम्granting dharma, desire, prosperity, and liberation
धर्मकामार्थमोक्षदम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + मोक्ष (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक; ‘giver’)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (धर्मादीन् ददाति इति) विशेषणम् (giver of dharma, kāma, artha, mokṣa)
Speaker
Sūta
Characters & Entities
T
TīrthaT
Three worlds (trailokya)FAQs
A true tīrtha is portrayed as a complete spiritual refuge, capable of supporting worldly well-being and culminating in liberation.
A renowned tīrtha of the Nāgarakhaṇḍa (Triśaṅku–Viśvāmitra context) whose detailed identification belongs to the chapter’s broader narrative.
Implied pilgrimage/approach to the tīrtha; explicit acts like snāna are stated in later verses.