Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

आर्द्रेंधनानि भूरीणि क्षिप्त्वाक्षित्वा विभावसौ । स्वल्पाज्याहुतिविन्यासादार्द्रद्रव्योद्भव स्तथा

Transliteration

ārdreṃdhanāni bhūrīṇi kṣiptvākṣitvā vibhāvasau | svalpājyāhutivinyāsādārdradravyodbhava stathā

Translation

اس نے آگ میں بہت سا گیلا ایندھن ڈال دیا اور گھی کی صرف تھوڑی سی آہوتیاں ترتیب دیں؛ یوں نم دار مادّوں سے، جیسا کہ مقصود تھا، دھواں اٹھنے لگا۔

Word by Word

• आर्द्र-इन्धनानि: wet fuel-sticks
• आर्द्र-इन्धनानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आर्द्र (प्रातिपदिक) + इन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; विशेष्य-विशेषणसमास

• भूरीणि: many; abundant
• भूरीणि: Karma (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भूरि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; विशेषण

• क्षिप्त्वा: having thrown
• क्षिप्त्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/ल्यप्), पूर्वकालिक क्रिया; 'having thrown'

• आक्षित्वा: having sprinkled/strewn
• आक्षित्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षि (धातु) + आ (उपसर्ग)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/ल्यप्), पूर्वकालिक क्रिया; 'having sprinkled/strewn' (आ-क्षि)

• विभावसौ: in the fire (Vibhāvasu)
• विभावसौ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विभावसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अग्निवाचक

• स्वल्प-अज्य-आहुति-विन्यासात्: from the arrangement of small ghee-offerings
• स्वल्प-अज्य-आहुति-विन्यासात्: Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: स्वल्प (प्रातिपदिक) + अज्य (प्रातिपदिक) + आहुति (प्रातिपदिक) + विन्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे अपादानविभक्ति

• आर्द्र-द्रव्य-उद्भवः: the arising of wet matter (moist exudation)
• आर्द्र-द्रव्य-उद्भवः: Karta/Pratipadyamana (Result/उत्पन्न-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: आर्द्र (प्रातिपदिक) + द्रव्य (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः (आर्द्रद्रव्यस्य उद्भवः)

• तथा: thus; in that way
• तथा: Sambandha (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = 'thus/so'

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; specific speaker not stated in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Interlocutor in māhātmya frame (not explicit)

Visual Art Cues

Scene: A ritualist throws damp fuel into the sacrificial fire, offering only small ghee oblations, deliberately generating thick smoke from moist materials.

Characters & Entities

• Vibhāvasu (Agni)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual elements can be used with pure intent for worship—or misused to serve desire; dharma judges intention as well as action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in the verse; it remains within a general tīrtha-glorification chapter context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Use of fuel (indhana) and ghee oblations (ājya-āhuti) within agni-kārya/homa; here described in a narrative, not as a normative injunction.