Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

अथाभवन्महायुद्धं देवानां दानवैः सह । यावद्वर्षसहस्रांते मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

Transliteration

athābhavanmahāyuddhaṃ devānāṃ dānavaiḥ saha | yāvadvarṣasahasrāṃte mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam

Translation

پھر دیوتاؤں اور دانوؤں کے درمیان ایک عظیم جنگ چھڑ گئی۔ ہزار برس کے اختتام تک وہ جاری رہی—ہلاکتیں برپا کرتی رہی—اور تب جا کر وہ پیچھے ہٹ کر لوٹ گئے۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Kriya-viseshana (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (then/now)

• अभवत्: there was / occurred
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• महा-युद्धम्: a great battle
• महा-युद्धम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); कर्मधारय-समास

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (Possessor/Relation)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)

• दानवैः: with the demons
• दानवैः: Sahakari (Co-agent/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन (Plural)

• सह: together with
• सह: Sahakaraka (Association)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक-उपपद (postposition meaning 'with')

• यावत्: up to, until
• यावत्: Kala-adhikarana (Temporal limit)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (up to/as long as)

• वर्ष-सहस्र-अन्ते: at the end of a thousand years
• वर्ष-सहस्र-अन्ते: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular); तत्पुरुष-समास (समाहार/षष्ठी-सम्बन्ध): वर्षाणां सहस्रस्य अन्ते

• मृत्युम्: death
• मृत्युम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)

• कृत्वा: having made / having caused
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वकाल (having done)

• निवर्तनम्: return, withdrawal
• निवर्तनम्: Karma (Result/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नि-√वृत् (धातु) + ल्युट् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: ल्युट्-प्रत्ययान्त भाववाचक-नाम (action noun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A vast, chaotic war between devas and dānavas, stretching across ages: chariots collide, celestial weapons blaze, bodies fall; after immense slaughter, both sides withdraw exhausted.

Characters & Entities

• Deva
• Dānava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma and adharma clash, the struggle may be long, but time itself becomes a witness to karmic consequence and eventual turning.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it continues the battle narrative embedded in the Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.