Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे गर्ता मे भ्रातृभिः कृता । पितृसंतर्पणार्थाय सलिलेन परिप्लुता

Transliteration

hāṭakeśvaraje kṣetre gartā me bhrātṛbhiḥ kṛtā | pitṛsaṃtarpaṇārthāya salilena pariplutā

Translation

ہاٹکیشور کے مقدس میدان میں میرے بھائیوں نے میرے لیے ایک گڑھا بنایا ہے، جو آباؤ اجداد کی تسکین کے لیے پانی سے بھرا ہوا ہے۔

Word by Word

• हाटकेश्वरजे: in/at (the place) of Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरजे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘हाटकेश्वरस्य जः/जातः’ = ‘belonging to Hāṭakeśvara’

• क्षेत्रे: in the sacred field/region
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• गर्ता: a pit, trench
• गर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गर्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (कर्ता/वर्ण्य), एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; enclitic

• भ्रातृभिः: by (my) brothers
• भ्रातृभिः: Kartr-sahakari (Agent-associate/सहकर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण/कर्ता-सह), बहुवचन

• कृता: made, dug
• कृता: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृत (क्त) कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि/भूतकर्मणि ‘made’

• पितृसंतर्पणार्थाय: for the purpose of satisfying the ancestors
• पितृसंतर्पणार्थाय: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: पितृ + संतर्पण + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति (प्रयोजन/सम्प्रदान), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘पितॄणां संतर्पणस्य अर्थः’

• सलिलेन: with water
• सलिलेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण), एकवचन

• परिप्लुता: flooded, filled up
• परिप्लुता: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्लु (धातु)
• Form: क्त (past passive participle) with उपसर्ग परि-; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘flooded/filled all around’

Speaker

Rāma (Paraśurāma) (continuing his instructions)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sacred precinct of Hāṭakeśvara is shown with a specially made pit filled with clear water, intended for ancestral offerings; the speaker points it out as a prepared ritual locus.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara
• kṣetra (sacred field)
• gartā (pit)
• pitṛs (ancestors)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrthas are portrayed as places where ancestral obligations (pitṛ-ṛṇa) can be ritually and devotionally addressed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named and framed as a site suitable for pitṛ-satisfaction rites.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pitṛ-saṃtarpaṇa (pitṛ-tarpaṇa) using water in a prepared pit at the Hāṭakeśvara sacred field.