Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

साऽब्रवीद्धन्यतामेतद्धैहयाधिपतेर्बलम् । अथ तैः कोपसंयुक्तैर्दारुणैर्म्लेच्छजातिभिः । विनाशयितुमारब्धं शितैः शस्त्रैर्निरर्गलम्

sā'bravīddhanyatāmetaddhaihayādhipaterbalam | atha taiḥ kopasaṃyuktairdāruṇairmlecchajātibhiḥ | vināśayitumārabdhaṃ śitaiḥ śastrairnirargalam

اس نے کہا، “تَتھاستُو—ہیہیہ کے سردار کی قوت کو اس کا انجام ملے۔” پھر وہ ہولناک، غضب سے بھرے مِلِچھ قبیلے تیز ہتھیاروں سے بے روک ٹوک تباہی مچانے لگے۔

साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
धन्यताम्blessedness/fortune
धन्यताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधन्यता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; भाववाचक संज्ञा
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म; apposition)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
हैहयाधिपतेःof the Haihaya lord
हैहयाधिपतेः:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootहैहय + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हैहयानाम् अधिपतिः)
बलम्strength/force
बलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक (then)
तैःby them
तैः:
Karaṇa (Agent in passive / instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन
कोपसंयुक्तैःjoined with anger
कोपसंयुक्तैः:
Karaṇa-viśeṣaṇa (Qualifier of ‘by them’)
TypeAdjective
Rootकोप + संयुक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (कोपेन संयुक्ताः)
दारुणैःfierce
दारुणैः:
Karaṇa-viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदारुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन
म्लेच्छजातिभिःby the barbarian tribes
म्लेच्छजातिभिः:
Karaṇa (Agent group)
TypeNoun
Rootम्लेच्छ + जाति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (म्लेच्छानां जातयः)
विनाशयितुम्to destroy
विनाशयितुम्:
Prayojana (Purpose)
TypeVerb
Rootवि-नश् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); “to destroy”
आरब्धम्was undertaken
आरब्धम्:
Kriyā (Predicate participle)
TypeVerb
Rootआ-रभ् (धातु)
Formक्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र कर्मणि प्रयोगे “was begun/undertaken”
शितैःsharp
शितैः:
Karaṇa-viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; शस्त्रैः इत्यस्य विशेषणम्
शस्त्रैःwith weapons
शस्त्रैः:
Karaṇa (Instrument)
TypeNoun
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन
निरर्गलम्unchecked, without restraint
निरर्गलम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Manner qualifier of ‘undertaken’)
TypeAdjective
Rootनिर् + अर्गल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; उपसर्गपूर्वक विशेषणम् (निर्-अर्गल = unobstructed/unchecked)

Narrator (Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; exact speaker not explicit in snippet). Quoted speech: Dhenu (Kāmadhenu).

Tirtha: Māhiṣmatī (Haihaya-kṣetra)

Type: kshetra

Scene: The cow issues a terse command for the Haihaya lord’s power to meet its fate; the fierce Pulinda host surges forward, weapons flashing, beginning an unrestrained destruction of the enemy ranks.

D
Dhenu (Kāmadhenu)
H
Haihaya (ruler/king)
M
Mleccha

FAQs

When adharma becomes violent, retribution arises; unchecked aggression invites an equally forceful correction through divine agency.

Not specified in this verse; it contributes to the chapter’s tīrtha-centered moral narrative.

None; the focus is on the unfolding consequence of wrongdoing.