Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

ततः कंचित्समाश्रित्य स्वल्पच्छायं महीरुहम् । प्राप्तवान्दिवसस्यांतं क्षुत्पिपासाप्रपीडितः

Transliteration

tataḥ kaṃcitsamāśritya svalpacchāyaṃ mahīruham | prāptavāndivasasyāṃtaṃ kṣutpipāsāprapīḍitaḥ

Translation

پھر وہ ایک ایسے درخت کے سائے میں پناہ گزیں ہوا جس کی چھاؤں بہت کم تھی؛ بھوک اور پیاس کی اذیت میں مبتلا ہو کر اس نے دن کے اختتام تک صبر کیا۔

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb; अर्थे: 'तस्मात्/अनन्तरम्' (thereafter)

• कंचित्: some (one)
• कंचित्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; अनिश्चित-विशेष्य 'some (one)'

• समाश्रित्य: having taken refuge in / having approached
• समाश्रित्य: Kriya-viseshana (Conjunctive action)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-आ-श्रि (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) = having resorted to; अव्ययभाव

• स्वल्पच्छायम्: having little shade
• स्वल्पच्छायम्: Visheshana (Qualifier of कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वल्प-छाया (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying)

• महीरुहम्: a tree
• महीरुहम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: मही-रुह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'earth-growing' = वृक्षः (tree)

• प्राप्तवान्: (he) reached
• प्राप्तवान्: Karta (Subject)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः = 'having reached'

• दिवसस्य: of the day
• दिवसस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: दिवस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• अन्तम्: end
• अन्तम्: Karma (Object/Goal)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• क्षुत्पिपासाप्रपीडितः: tormented by hunger and thirst
• क्षुत्पिपासाप्रपीडितः: Visheshana (Qualifier of कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत् + पिपासा + प्र-पीड् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) 'प्रपीडित'; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषसमासः (क्षुत्पिपासाभ्याम् प्रपीडितः)

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Purāṇic narration)

Visual Art Cues

Scene: A weary traveler shelters under a sparse-canopied tree at dusk, body slack with fatigue, eyes fixed on the sinking sun, the land around him dry and quiet.

Characters & Entities

• mahīruha (tree)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Endurance amid hardship prepares one for revelation; bodily discomfort becomes a narrative instrument for spiritual inquiry.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in this verse; the larger chapter is within Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it depicts circumstance rather than injunction.