Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

ततः प्रणम्य तां देवीं संप्रयाति पुनर्गृहम् । सैन्येन चतुरंगेण समंतात्परिवारितः

Transliteration

tataḥ praṇamya tāṃ devīṃ saṃprayāti punargṛham | sainyena caturaṃgeṇa samaṃtātparivāritaḥ

Translation

پھر وہ اُس دیوی کو پرنام کر کے دوبارہ اپنے گھر روانہ ہوتا۔ چتورنگ لشکر کے ساتھ، چاروں طرف سے گھرا ہوا، وہ سفر کرتا تھا۔

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
• Form: अव्ययम् (Adverb) तसिल्-प्रत्ययान्त; क्रम/अनन्तर्यवाचकम्

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम् (Gerund/Absolutive), उपसर्गः प्र-

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम् (Singular)

• देवीम्: the goddess
• देवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम् (Singular); ताम् इति सर्वनाम्नः विशेष्यः

• संप्रयाति: departs/goes forth
• संप्रयाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular); परस्मैपदम्; उपसर्गाः सम्+प्र-

• पुनः: again/back
• पुनः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (Adverb) पुनरावृत्तिवाचकम्

• गृहम्: home
• गृहम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम् (Singular)

• सैन्येन: with an army
• सैन्येन: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम् (Singular)

• चतुरङ्गेण: fourfold
• चतुरङ्गेण: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम् (Singular); विशेषणम् सैन्येन; चतुरङ्ग-सेनायाम् (fourfold: elephants, chariots, cavalry, infantry)

• समन्तात्: on all sides
• समन्तात्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्तात् (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (Adverb) दिशावाचकम् (from all sides)

• परिवारितः: surrounded/escorted
• परिवारितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृ (धातु; √वृ with उपसर्ग परि)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular); क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

Speaker

Deductive (Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Purāṇic framing)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At the temple threshold, the king bows to the Devī; behind him the fourfold army—elephants, chariots, cavalry, infantry—waits in orderly formation as he departs.

Characters & Entities

• The Goddess (Devī)
• Caturaṅga-senā (fourfold army)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly power and protection are portrayed as secondary; the king’s true refuge is reverent surrender before the Goddess.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Devī-abode within the Nāgara Khaṇḍa’s tīrtha circuit; the verse highlights the shrine as a royal destination of worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bowing/prostration (praṇāma) to the Goddess as part of the pilgrimage observance.