Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

औरसः क्षेत्रजश्चैव क्रयक्रीतश्च पालितः । पौनर्भवः पुनर्दत्तः कुंडो गोलस्तथा परः । कानीनश्च सहोढश्च अश्वत्थो ब्रह्मवृक्षकः

Transliteration

aurasaḥ kṣetrajaścaiva krayakrītaśca pālitaḥ | paunarbhavaḥ punardattaḥ kuṃḍo golastathā paraḥ | kānīnaśca sahoḍhaśca aśvattho brahmavṛkṣakaḥ

Translation

اورَس، کْشَیترج، خریدے گئے اور پرورش کیے گئے؛ پونربھَو، پُنردَتّ، کُنڈ اور گول، اور ایک اور؛ کانیِن اور سہوڑھ؛ اشوتھ اور برہْم وِرکشک—یہ روایتی اقسام شمار کی گئی ہیں۔

Word by Word

• औरसः: legitimate (son)
• औरसः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Noun
• Root: औरस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुत्रविशेषवाचक

• क्षेत्रजः: field-born (son)
• क्षेत्रजः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्रज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुत्रविशेषवाचक

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)

• क्रयक्रीतः: purchased (son)
• क्रयक्रीतः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Noun
• Root: क्रय (प्रातिपदिक) + क्रीत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (क्रयेन क्रीतः = purchased)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• पालितः: reared/protected (son)
• पालितः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Verb
• Root: पाल् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘protected/raised’ (पुत्रविशेष)

• पौनर्भवः: son of a remarried woman
• पौनर्भवः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Noun
• Root: पौनर्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुत्रविशेषवाचक

• पुनर्दत्तः: given again (son)
• पुनर्दत्तः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Noun
• Root: पुनर् (अव्यय) + दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभाव (पुनः दत्तः = given again)

• कुंडः: Kuṇḍa (type of son)
• कुंडः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Noun
• Root: कुंड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुत्रविशेषवाचक

• गोलः: Gola (type of son)
• गोलः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Noun
• Root: गोल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुत्रविशेषवाचक

• तथा: also
• तथा: Connector/Adverbial (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/प्रकारवाचक-अव्यय (also/likewise)

• परः: another
• परः: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—(अन्यः)

• कानीनः: Kānīna (type of son)
• कानीनः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Noun
• Root: कानीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुत्रविशेषवाचक

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• सहोढः: Sahoḍha (type of son)
• सहोढः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Noun
• Root: सहोढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुत्रविशेषवाचक

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• अश्वत्थः: Aśvattha (type of son)
• अश्वत्थः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Noun
• Root: अश्वत्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुत्रविशेषवाचक

• ब्रह्मवृक्षकः: Brahma-vṛkṣaka (type of son)
• ब्रह्मवृक्षकः: Karta/Topic (विषय)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म (प्रातिपदिक) + वृक्षक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणः वृक्षकः)

Speaker

Gālava (continuing)

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas/Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: Gālava recites a structured list; visual symbols for each son-type appear as small iconographic vignettes around the central teacher (birth, adoption, fosterage, remarriage contexts).

Characters & Entities

• Gālava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It catalogs traditional lineage categories to emphasize continuity of family duties and ancestral rites in dharma discourse.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named; the verse is a doctrinal list within a wider tīrtha-māhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it provides classifications used in discussions of eligibility for performing lineage rites.