Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन देवानां तत्त्रयं शुभम् । पूजनीयं विशेषेण नरैः स्वर्गतिमीप्सुभिः

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena devānāṃ tattrayaṃ śubham | pūjanīyaṃ viśeṣeṇa naraiḥ svargatimīpsubhiḥ

Translation

لہٰذا پوری کوشش کے ساتھ دیوتاؤں کے اس مبارک تثلیث کی خاص طور پر پوجا کرنی چاہیے—بالخصوص اُن لوگوں کو جو سوَرگ کی گتی کے خواہاں ہوں۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore, from that
• तस्मात्: Apadana (Cause/source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (therefore)

• सर्वप्रयत्नेन: with all effort
• सर्वप्रयत्नेन: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (सर्वः प्रयत्नः = full effort)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• तत्: that
• तत्: Sambandha (Deictic/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; निर्देश-सर्वनाम

• त्रयम्: the triad (threefold set)
• त्रयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (समूहवाचक)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Karta (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (त्रयम् इति)

• पूजनीयम्: should be worshipped
• पूजनीयम्: Karta (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + अनीय (कृत्प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय-विशेषण; कृदन्त (अनीयर्/अनीय) — 'fit to be worshipped'

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Karana (Manner/करण)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (especially)

• नरैः: by men
• नरैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; कर्तृवाचक-तृतीया (agent in passive sense)

• स्वर्गतिम्: heavenly attainment
• स्वर्गतिम्: Karma (Object of desire/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वर्गस्य गतिः)

• ईप्सुभिः: by those desiring
• ईप्सुभिः: Karta (Qualifier of agent/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईप्सु (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; वर्तमानकृदन्त (उ) √आप्/ईप्स् (to desire/seek) — 'desiring' (नरैः इति विशेषण)

Speaker

Narrator (Purāṇic storyteller; specific speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: three shrines or three icons aligned—Sūrya radiant, Śiva serene with liṅga, Viṣṇu resplendent—pilgrims offering flowers and lamps with determined devotion, suggesting ‘sarva-prayatna’.

Characters & Entities

• Śiva
• Viṣṇu
• Sūrya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Persistent devotion—especially to the key deities praised in the māhātmya—supports one’s spiritual ascent and desired posthumous destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The exhortation is part of the Adhyāya 59 tīrtha-māhātmya; the site is implied by the surrounding narrative rather than named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

A general prescription: worship the auspicious triad of deities with full effort, particularly for those seeking svarga.