Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 59›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

। सूत उवाच । तस्मिन्क्षेत्रे रविः पूर्वं विदुरेण प्रतिष्ठितम् । शिवश्च परया भक्त्या तथा विष्णुर्द्विजोत्तमाः

Transliteration

| sūta uvāca | tasminkṣetre raviḥ pūrvaṃ vidureṇa pratiṣṭhitam | śivaśca parayā bhaktyā tathā viṣṇurdvijottamāḥ

Translation

سوت نے کہا: اُس مقدس کھیتر میں پہلے زمانے میں ودُر نے روی (سورج) کی پرتیِشٹھا کی۔ اور اعلیٰ بھکتی کے ساتھ شِو کی بھی، اور اسی طرح وِشنو کی بھی، اے بہترین برہمنو!

Word by Word
सूतःSūta
सूतः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु) लिट्-रूपम् (परस्मैपद)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण (of kṣetre)
क्षेत्रेin the sacred field
क्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
रविःRavi (Sun)
रविः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पूर्वम्formerly; earlier
पूर्वम्:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
विदुरेणby Vidura
विदुरेण:
Kartr (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootविदुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/कर्तृ-निर्देश (agent in passive)
प्रतिष्ठितम्established; installed
प्रतिष्ठितम्:
Kriya (Passive predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + √स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; भूतकृत् (क्त-प्रत्यय); कर्मणि; 'was established' (agreeing with implied object/subject)
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात
परयाwith supreme
परया:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषण (of bhaktyā)
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतुल्य/समुच्चयार्थक-अव्यय (likewise/also)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
द्विज-उत्तमाःO best of the twice-born
द्विज-उत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारयः; संबोधनार्थे प्रथमा-बहुवचन-प्रयोगः (vocative sense)
Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (with Sūrya/Śiva/Viṣṇu pratiṣṭhās)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijottamāḥ (addressed audience of brahmins/ṛṣis)

Visual Art Cues

Scene: Vidura, austere and serene, performs pratiṣṭhā rites in the kṣetra: a Sūrya image/maṇḍala, a Śiva-liṅga, and a Viṣṇu icon arranged with lamps, kalashas, and Vedic priests.

Characters & Entities
S
Sūta
V
Vidura
R
Ravi (Sūrya)
Ś
Śiva
V
Viṣṇu

FAQs

Consecrating and worshipping deities in a sacred kṣetra with supreme devotion is presented as a powerful dharmic act.

The “kṣetra” referenced belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya stream in the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

Pratiṣṭhā (ritual installation/consecration) of deities—Sūrya, Śiva, and Viṣṇu—performed with parā-bhakti.

←Previous Verse
Next Verse→