Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

सोऽपि वृक्षं समुत्पाट्य क्रोधसंरक्तलोचनः । त्रिशंखां भृकुटीं कृत्वा तस्याप्यभिमुखं ययौ

Transliteration

so'pi vṛkṣaṃ samutpāṭya krodhasaṃraktalocanaḥ | triśaṃkhāṃ bhṛkuṭīṃ kṛtvā tasyāpyabhimukhaṃ yayau

Translation

وہ بھی ایک درخت جڑ سے اکھاڑ کر، غضب سے سرخ آنکھوں کے ساتھ، بھنویں تین گہری شکنوں میں سمیٹ کر، سیدھا اُس کی طرف بڑھا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (Nominative singular)

• अपि: also
• अपि: Sambandha-bodhaka (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (particle: “also/even”)

• वृक्षम्: tree
• वृक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन (Accusative singular)

• समुत्पाट्य: having uprooted
• समुत्पाट्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + उत् + पट्/पाट् (धातु) + ल्यप् (ल्यबन्त)
• Form: ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having uprooted)

• क्रोधसंरक्तलोचनः: with eyes reddened by anger
• क्रोधसंरक्तलोचनः: Kartṛ-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक) + संरक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्रोधेन संरक्ते लोचने यस्य) = “whose eyes are reddened with anger”

• त्रिशंखाम्: a three-fold (furrow/line)
• त्रिशंखाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या) + शंखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (three-fold/three lines)

• भृकुटीम्: frown, knitted brow
• भृकुटीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भृकुटी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन (Accusative singular)

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having made)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; षष्ठी, एकवचन (Genitive singular)

• अपि: also
• अपि: Sambandha-bodhaka (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि-कार (particle: “also/indeed”)

• अभिमुखम्: towards, facing
• अभिमुखम्: Diśā/Prati (Directional modifier/दिशा-निर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: अभिमुख (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण (adverbial accusative: “towards/facing”)

• ययौ: went
• ययौ: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (Perfect: “went”)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not stated in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The opponent uproots a tree in reply; his eyes blaze red with anger, brows drawn into three furrows, stepping forward to meet the king head-on.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked anger drives one toward violence; dharma requires mastery of passion even amid conflict.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, but this single line does not name the tīrtha explicitly.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is narrative description.