Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

व्याघ्रः क्षुत्क्षामकण्ठश्च तस्या मार्गावलोककः । संरंभाटोपसंयुक्तः सृक्किणी परिलेहयन्

Transliteration

vyāghraḥ kṣutkṣāmakaṇṭhaśca tasyā mārgāvalokakaḥ | saṃraṃbhāṭopasaṃyuktaḥ sṛkkiṇī parilehayan

Translation

بھوک سے اس کا گلا سوکھا ہوا تھا؛ وہ شیر اس کے آنے والے راستے کو تاک رہا تھا—غصّے اور غرور سے تن کر، منہ کے کنارے چاٹتا ہوا۔

Word by Word

• व्याघ्रः: tiger
• व्याघ्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• क्षुत्-क्षाम-कण्ठः: with throat emaciated by hunger
• क्षुत्-क्षाम-कण्ठः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + क्षाम (प्रातिपदिक) + कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; तत्पुरुष (क्षुधा क्षामः कण्ठः यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; सर्वनाम

• मार्ग-अवलोककः: watcher of her path
• मार्ग-अवलोककः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक) + अवलोकक (प्रातिपदिक; √लोक्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मार्गस्य अवलोककः = watcher of the path)

• संरम्भ-आटोप-संयुक्तः: filled with rage and swagger
• संरम्भ-आटोप-संयुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: संरम्भ (प्रातिपदिक) + आटोप (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त; सम्√युज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; तत्पुरुष (संरम्भेण आटोपेन च संयुक्तः)

• सृक्किणी: the two corners of (his) mouth
• सृक्किणी: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सृक्कि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), द्विवचन; (sṛkkī = corners of the mouth)

• परिलेहयन्: licking
• परिलेहयन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: परि√लिह् (धातु)
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; present active participle

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator voice within the Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A gaunt, starving tiger lurks, eyes fixed on the path, bristling with aggressive pride, licking its mouth—an ambush poised to strike.

Characters & Entities

• vyāghra (tiger)
• Nandinī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse heightens the moral tension—predatory hunger versus a devotee’s steadfastness—preparing for a dharmic transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate focus is the sacred narrative landscape of the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; no distinct named tīrtha appears in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is narrative characterization.