Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4
Devanagari script
अथाकालागतां दृष्ट्वा मातरं त्रस्तचेतसम् । रंभमाणां समालोक्य वत्सः प्रोवाच विस्मयात्
Transliteration
athākālāgatāṃ dṛṣṭvā mātaraṃ trastacetasam | raṃbhamāṇāṃ samālokya vatsaḥ provāca vismayāt
Translation
پھر جب بچے نے اپنی ماں کو بے وقت آتے دیکھا—دل خوف سے لرزاں—اور اُسے روتے ہوئے پایا تو وہ حیرت سے بول اٹھا۔
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक (then)
अकाल-आगताम्arrived at an untimely hour
अकाल-आगताम्:
Visheshana (of mātaram)
TypeAdjective
Rootअकाल (प्रातिपदिक) + आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी/तत्पुरुषार्थ (अकाले आगता = arrived at an improper time)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-अव्ययकृदन्त (Gerund)
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
त्रस्त-चेतसम्with a frightened mind
त्रस्त-चेतसम्:
Visheshana (of mātaram)
TypeAdjective
Rootत्रस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + चेतस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्याः चेतः त्रस्तं सा = whose mind is frightened)
रंभमाणाम्crying/bleating
रंभमाणाम्:
Visheshana (of mātaram)
TypeVerb
Rootरंभ् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present active participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समालोक्यhaving looked at
समालोक्य:
Kriya (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + लोक् (धातु)
Formक्त्वा-अव्ययकृदन्त (Gerund)
वत्सःthe calf
वत्सः:
Karta
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रोवाचsaid
प्रोवाच:
Kriya
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
विस्मयात्from astonishment
विस्मयात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootविस्मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; हेत्वर्थ (because of astonishment)
Speaker
Narrator (Sūta, implied continuation)
Visual Art Cues
Scene: Inside or near a simple dwelling, the child looks up in surprise as his mother arrives at an odd hour, trembling and crying; her posture shows haste and fear, his face shows innocent concern.
Characters & Entities
N
NandinīS
son (vatsa)FAQs
Dharma narratives often begin with human vulnerability, setting the stage for steadfastness and righteous resolve.
The verse is part of the chapter’s tīrtha-centered narration; no specific site-name appears in this line.
None.