Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

तस्माद्व्रतं प्रणष्टं मे चातुर्मास्यसमुद्भवम् । तेन शप्तोऽसि राजेंद्र मया कोपेन सांप्रतम्

Transliteration

tasmādvrataṃ praṇaṣṭaṃ me cāturmāsyasamudbhavam | tena śapto'si rājeṃdra mayā kopena sāṃpratam

Translation

پس میرا چاتُرمَاسیہ سے پیدا ہوا ورت نَشٹ ہو گیا۔ اسی سبب، اے بہترین بادشاہ، میں نے غضب میں اب تمہیں شاپ (لعنت) دیا ہے۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore, from that reason
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (निपात/सम्बन्ध-निर्देशक), अपादानार्थे ‘तस्मात्’ = ‘अतः/इस कारण से’

• व्रतम्: vow, observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.)

• प्रणष्टम्: lost, destroyed
• प्रणष्टम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-नश् (धातु) → प्रणष्ट (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘नष्ट’ = destroyed/lost

• मे: my, of me
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Gen. sg.)

• चातुर्मास्य-समुद्भवम्: arising from the Cāturmāsya (four-month observance)
• चातुर्मास्य-समुद्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध: ‘चातुर्मास्यस्य समुद्भवः’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; व्रतम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• तेन: by that, because of that
• तेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instr. sg.)

• शप्तः: cursed
• शप्तः: Pradhana-kriya-puraka (Predicate complement/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: शप् (धातु) → शप्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘शप्तः’ = cursed

• असि: you are
• असि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन (2nd sg.)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (Voc. sg.)

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instr. sg.)

• कोपेन: with anger
• कोपेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instr. sg.)

• साम्प्रतम्: now, at present
• साम्प्रतम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रतम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण)

Speaker

Durvāsā

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant, austere sage (Durvāsā) declares that his Cāturmāsya vow has been ruined and, in anger, pronounces a curse upon a king who stands with folded hands amid a sacred landscape suggestive of a tīrtha.

Characters & Entities

• Durvāsā
• Rājā
• Cāturmāsya
• Vrata
• Śāpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual vows are treated as sacred commitments; their disruption is portrayed as a serious breach with karmic consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The curse is part of a tīrtha-māhātmya storyline; the verse itself foregrounds the vow’s sanctity rather than a location.

What ritualistic prescription is mentioned?

It implicitly reinforces strict observance of Cāturmāsya-related vows to avoid loss of merit and resulting penalties.