Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

व्यञ्जनानि विचित्राणि पक्वान्नानि बहूनि च । पेयं चोष्यं च खाद्यं च लेह्यमन्नमनेकधा । तथा मांसं विचित्रं च लवणाद्यैः सुसंस्कृतम्

Transliteration

vyañjanāni vicitrāṇi pakvānnāni bahūni ca | peyaṃ coṣyaṃ ca khādyaṃ ca lehyamannamanekadhā | tathā māṃsaṃ vicitraṃ ca lavaṇādyaiḥ susaṃskṛtam

Translation

طرح طرح کے سالن اور بہت سے پکے ہوئے کھانے تھے—پینے کی چیزیں، چوسنے کی، چبانے کی اور چاٹنے کی، کئی صورتوں میں؛ اور نمک وغیرہ مصالحوں سے خوب تیار کیا ہوا مختلف گوشت بھی تھا۔

Word by Word

• व्यञ्जनानि: side-dishes / condiments
• व्यञ्जनानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्यञ्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• विचित्राणि: various
• विचित्राणि: Karma-vishesana (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विचित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• पक्वान्नानि: cooked foods
• पक्वान्नानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पक्व (कृदन्त/प्रातिपदिक) + अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (पक्वम् अन्नम्)

• बहूनि: many
• बहूनि: Karma-vishesana (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• पेयं: drink
• पेयं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पे (धातु) → पेय (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (यत्/अनीयर्-अर्थे), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘drinkable (thing)’

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• ओष्यम्: suckable food
• ओष्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उष् (धातु) → ओष्य (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be sucked/licked’ (category of food)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• खाद्यम्: edible food
• खाद्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: खाद् (धातु) → खाद्य (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be eaten’

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• लेह्यम्: lickable (sweet)
• लेह्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिह् (धातु) → लेह्य (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be licked’

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अनेकधा: in many kinds/ways
• अनेकधा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनेकधा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (in many ways)

• तथा: likewise
• तथा: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनुक्रम-बोधक (also/likewise)

• मांसम्: meat
• मांसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मांस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• विचित्रम्: varied / special
• विचित्रम्: Karma-vishesana (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विचित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (मांसम्)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• लवणाद्यैः: with salt and the like (spices)
• लवणाद्यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: लवण (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; ‘लवण-आदि’ इति समाहार/समुच्चयार्थः

• सुसंस्कृतम्: well-seasoned / well-prepared
• सुसंस्कृतम्: Karma-vishesana (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + संस्कृ (धातु) → संस्कृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (मांसम्)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇas/ṛṣis (implied)

Visual Art Cues

Scene: A lavish spread is displayed: many curries and side dishes, cooked grains, drinks, lickables and chewables; among them, seasoned meat dishes—presented in royal vessels before a brāhmaṇa guest.

Characters & Entities

• Sūta
• King
• Durvāsā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hospitality is shown through abundance and careful preparation; yet dharma also requires suitability of offerings to a guest’s vow.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The description supports the narrative setting within a tīrthamāhātmya, but no named tīrtha appears in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it lists categories of food (peya, coṣya, khādya, lehya) relevant to formal feeding and vow-conclusion meals.