Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

एतद्वः सर्वमाख्यातं महाकालसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मण श्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

Transliteration

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ mahākālasamudbhavam | māhātmyaṃ brāhmaṇa śreṣṭhāḥ sarvapātakanāśanam

Translation

اے برہمنوں کے سردارو! میں نے تمہیں مہاکال سے اُبھرا ہوا یہ ماہاتمیہ پورے طور پر سنا دیا ہے؛ یہ تمام گناہوں کا ناس کرنے والا ہے۔

Word by Word

• एतत्: this (matter)
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम

• वः: of you / to you
• वः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (6/4), बहुवचन; सर्वनाम (enclitic)

• सर्वम्: all, entire
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण

• आख्यातम्: has been told/declared
• आख्यातम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (predicative)

• महाकालसमुद्भवम्: arisen from Mahākāla
• महाकालसमुद्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महाकाल (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (महाकालस्य समुद्भवः)

• माहात्म्यम्: the greatness, sacred glory
• माहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• ब्राह्मण: O brāhmaṇa
• ब्राह्मण: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• श्रेष्ठाः: O best ones
• श्रेष्ठाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा (8/1), बहुवचन; (सम्बोधनार्थे)

• सर्वपातकनाशनम्: destroyer of all sins
• सर्वपातकनाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पातक (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेषां पातकानां नाशनम्)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahākāla-sambhava (as designated by the verse)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇas (addressed as ‘brāhmaṇa-śreṣṭhāḥ’)

Visual Art Cues

Scene: A sage-narrator concludes a sacred account before an assembly of brāhmaṇas; the atmosphere is calm and reverent, with subtle iconographic suggestion of Mahākāla’s presence (trident, crescent, ash).

Characters & Entities

• Mahākāla
• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hearing and preserving tīrtha-māhātmya centered on Mahākāla is itself presented as purifying and sin-destroying.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahākāla’s kṣetra/tīrtha (commonly identified with Ujjain’s Mahākāleśvara tradition).

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, śravaṇa/paṭhana (hearing/reciting) of the Mahākāla māhātmya as a purificatory act; no additional rite is specified in this verse.