Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 210

Devanagari script

राजोवाच । रहस्यं परमं चैव यत्पृष्टोऽहं द्विजोत्तमाः । युष्माभिः कीर्तयिष्यामि तथाप्यखिलमेव हि

Transliteration

rājovāca | rahasyaṃ paramaṃ caiva yatpṛṣṭo'haṃ dvijottamāḥ | yuṣmābhiḥ kīrtayiṣyāmi tathāpyakhilameva hi

Translation

بادشاہ نے کہا: اے دو بار جنم لینے والوں کے سردارو! چونکہ تم نے مجھ سے یہ اعلیٰ ترین راز پوچھا ہے، میں اسے تمہارے لیے بیان کروں گا—بلکہ اسے پورا پورا سناؤں گا۔

Word by Word

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• रहस्यम्: secret
• रहस्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रहस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• परमम्: supreme, highest
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)

• यत्: which (that)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• पृष्टः: (I) was asked
• पृष्टः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-छ्/पृच्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि प्रयोगः

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा (8/1), बहुवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषभावः (द्विजेषु उत्तमाः)

• युष्माभिः: by you
• युष्माभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3), बहुवचन; सर्वनाम

• कीर्तयिष्यामि: I will proclaim
• कीर्तयिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्तय् (धातु; णिजन्त from कीर्त्/कीर्ति)
• Form: लृट् (भविष्यत्काल/Future), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तथापि: nevertheless
• तथापि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा + अपि (अव्यय-समुच्चय)
• Form: अव्यय; विरोध/अपवादबोधक (concessive: nevertheless)

• अखिलम्: entire, whole
• अखिलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात

• हि: for/indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात; हेत्वर्थ/खल्वर्थ (for, indeed)

Speaker

Rājā (the King)

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ (brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: A king, seated formally, addresses a group of brāhmaṇas; his right hand raised in a gesture of assurance as he promises to reveal a supreme secret.

Characters & Entities

• Rājā
• Dvijottama (Brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred knowledge about tīrthas is treated as a ‘supreme secret’ and should be transmitted fully and responsibly to worthy listeners.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse functions as a transition into the forthcoming tīrtha-rahasya; the specific site is clarified in the surrounding narrative of the Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed in this verse; it introduces an authoritative narration that will typically include snāna, dāna, and tīrtha-sevā in subsequent verses.