Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56

ततः प्रभातसमये प्रोद्गते रविमंडले । मृतोऽहं क्षुधयाविष्टः स्थानेऽत्रैव द्विजोत्तमाः

tataḥ prabhātasamaye prodgate ravimaṃḍale | mṛto'haṃ kṣudhayāviṣṭaḥ sthāne'traiva dvijottamāḥ

پھر صبح کے وقت، جب سورج کا گول دائرہ طلوع ہوا، میں بھوک سے مغلوب ہو کر اسی جگہ، یہیں مر گیا—اے برہمنوں میں برتر!

ततःthen, thereafter
ततः:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, अनन्तरार्थक (indeclinable: ‘then/thereafter’)
प्रभातसमयेat dawn-time
प्रभातसमये:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रभात (प्रातिपदिक) + समय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (प्रभातस्य समयः), पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
प्रोद्गतेwhen (it) had risen
प्रोद्गते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeVerb
Rootप्र + उद् + गम् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle) ‘प्रोद्गत’, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘रविमण्डले’ इत्यस्य विशेषणम्
रविमण्डलेin the sun’s orb (when the sun had risen)
रविमण्डले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रवेः मण्डलम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
मृतःdead
मृतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootमृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle) ‘मृत’, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
क्षुधयाby hunger
क्षुधया:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootक्षुध्/क्षुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
आविष्टःovercome, seized
आविष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootआ + विश् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle) ‘आविष्ट’, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्
स्थानेin the place
स्थाने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (indeclinable adverb: ‘here’)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphatic particle)
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (द्विजानाम् उत्तमाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; संबोधनार्थे (vocative sense)

Rājā (continuing narration)

Tirtha: Mahākāla-kṣetra (implied)

Type: kshetra

Listener: Dvijottamāḥ (best of Brahmins)

Scene: At sunrise, the temple courtyard glows; a pilgrim collapses from hunger near the sanctum threshold, while the other and nearby attendants look on in grief; the rising sun frames the solemn moment.

S
Sūrya (implicit: ravi)

FAQs

Even death occurring within a sanctified space becomes woven into the Purāṇic logic of grace and merit, especially when preceded by worship and vigil.

The “very place” (atraiva sthāne) of Mahākāla/Hara’s temple setting in this Tīrthamāhātmya context; the verse stresses salvific sacred space rather than naming a geography.

No new prescription; it continues the account of vigil/austerity culminating at dawn.