Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तथैवासीत्प्रिया तस्य भार्या परमसंमता । ख्याता पद्मवतीनाम रूपौदार्य गुणान्विता

Transliteration

tathaivāsītpriyā tasya bhāryā paramasaṃmatā | khyātā padmavatīnāma rūpaudārya guṇānvitā

Translation

اسی طرح اُس کی ایک نہایت محبوب اور نہایت معزز زوجہ بھی تھی، جو پدماوتی کے نام سے مشہور تھی؛ حسن، فراخ دلی اور شریفانہ اوصاف سے آراستہ۔

Word by Word

• तथा: thus
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tathā (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle; अवधारण)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriyā (Predicate verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √as (अस् धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)

• प्रिया: beloved (woman)
• प्रिया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: priyā (प्रिय प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (sg.)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (m./n.), षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन (sg.)

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Apposition to subject/कर्ता-विशेषणभाव)
• Type: Noun
• Root: bhāryā (भार्या प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.)

• परमसंमता: highly approved/most esteemed
• परमसंमता: Viśeṣaṇa (Adjective of bhāryā/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: parama + saṃmatā (परम प्रातिपदिक + संमत (√man/मन्) क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.); कर्मधारय-समास (परमा च सा संमता च)

• ख्याता: renowned
• ख्याता: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: khyātā (√khyā धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle)

• पद्मवती: Padmavatī
• पद्मवती: Karta (Appositional name/कर्ता-सम्बोधनभाव)
• Type: Noun
• Root: padmavatī (पद्मवत्/पद्मवती प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.)

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Naming particle/नाम-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: nāma (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle; नामार्थक—‘by name’)

• रूपौदार्य: beauty and generosity/nobility
• रूपौदार्य: Hetu/Guṇa (Qualities in apposition/गुण-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: rūpa + audārya (रूप प्रातिपदिक + औदार्य प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.); द्वन्द्व-समास (रूपं च औदार्यं च)

• गुणान्विता: endowed with virtues
• गुणान्विता: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: guṇa + anvitā (गुण प्रातिपदिक + अन्वित (√i/इ) क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.); तत्पुरुष-समास (गुणैः अन्विता = गुणयुक्ता)

Speaker

Sūta

Visual Art Cues

Scene: A dignified royal couple is introduced: the king’s beloved queen Padmavatī, radiant and composed, embodying beauty and noble virtues, foreshadowing their pilgrimage.

Characters & Entities

• Padmavatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion and merit in tīrtha contexts are often shown as shared dharma within the household, not only individual asceticism.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse introduces the queen who later accompanies the king to Mahākāla’s sacred worship setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces a key participant in the forthcoming vow and worship.