Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

एके नृत्यं प्रकुर्वंति गीतमन्ये जपं परे । अन्ये होमं द्विजश्रेष्ठा धर्माख्यानमथापरे

Transliteration

eke nṛtyaṃ prakurvaṃti gītamanye japaṃ pare | anye homaṃ dvijaśreṣṭhā dharmākhyānamathāpare

Translation

کچھ لوگ رقص کر رہے تھے، کچھ گیت گا رہے تھے، کچھ جپ میں لگے تھے؛ اور کچھ، اے برہمنوں کے سردارو، ہوم کر رہے تھے، جبکہ کچھ دھرم کی حکایات و تعلیمات سنا رہے تھے۔

Word by Word

• एके: some
• एके: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन; ‘some’

• नृत्यम्: dance
• नृत्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन

• प्रकुर्वन्ति: perform
• प्रकुर्वन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-कृ (धातु)
• Form: लट् लकार; प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद

• गीतम्: song/singing
• गीतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन; ‘others’

• जपम्: muttering/prayer (japa)
• जपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन

• परे: others
• परे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन; ‘others (yet)’

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन

• होमम्: fire-offering (homa)
• होमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन

• द्विजश्रेष्ठाः: the best Brahmins
• द्विजश्रेष्ठाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन; कर्मधारय (श्रेष्ठाः द्विजाः)

• धर्माख्यानम्: religious narration/discourse
• धर्माख्यानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + आख्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; (धर्मस्य आख्यानम्) षष्ठी-तत्पुरुष

• अथ: and/then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक (then/and then)

• अपरे: others
• अपरे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन; ‘others’

Speaker

Unspecified narrator (describing the vigil assembly at Mahākāla’s shrine)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahākāla kṣetra (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇa/sage audience addressed as ‘dvijaśreṣṭha’ (best of brāhmaṇas) within the narration

Visual Art Cues

Scene: A vibrant midnight congregation: some dance in devotion, others sing; priests chant japa; a homa fire blazes; storytellers recite dharma narratives to attentive listeners.

Characters & Entities

• Nṛtya
• Gīta
• Japa
• Homa
• Dharma-ākhyāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion has many orthodox forms—song, mantra, fire-offering, and dharma discourse—united by intent to honor the deity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Mahākāla shrine where a collective night vigil is underway.

What ritualistic prescription is mentioned?

Jāgara-associated observances: nṛtya, gīta, japa, homa, and dharmākhyāna.