Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

स त्वं वद महाभाग कस्माद्देशात्समागतः । मम चित्तहरो वापि तीर्थे धर्मिष्ठसंश्रये

sa tvaṃ vada mahābhāga kasmāddeśātsamāgataḥ | mama cittaharo vāpi tīrthe dharmiṣṭhasaṃśraye

پس اے خوش نصیب! بتاؤ، تم کس دیس سے آئے ہو؟ اور اس تیرتھ میں، جو نہایت دھرم پرستوں کی پناہ گاہ ہے، تم نے میرا دل کیوں چرا لیا؟

सःhe/that (you)
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वदtell; speak
वद:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: ‘महान् भागः यस्य’ (honorific)
कस्मात्from what
कस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
देशात्from (which) country/place
देशात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
समागतःarrived; come
समागतः:
Karta (Predicate/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-गम् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP) ‘समागत’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘त्वम्’ इत्यस्य विशेषणम्
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
चित्तहरःheart-stealing; captivating
चित्तहरः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचित्त (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘चित्तस्य हरः’
वाor
वा:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle)
अपिalso; even
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/सम्भावना-निपात (also/even)
तीर्थेin the sacred place
तीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
धर्मिष्ठसंश्रयेin the refuge of the very righteous
धर्मिष्ठसंश्रये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्मिष्ठ (प्रातिपदिक) + संश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘धर्मिष्ठस्य संश्रयः’ (a refuge of the most righteous)

Menakā

Type: sangam

Listener: fortunate traveler/brāhmaṇa (addressed as mahābhāga)

Scene: Menakā, softened by attraction, questions a traveler at a sacred ford; the tīrtha is shown as serene—steps to water, a small shrine, and ascetics nearby.

M
Menakā
T
tīrtha

FAQs

Even in a holy place famed as a shelter of dharma, the aspirant may face distractions; the setting heightens the importance of inner restraint.

The verse praises the tīrtha as a ‘refuge of the most righteous,’ but does not specify its proper name in this excerpt.

No specific rite is stated; the emphasis is on the sanctity of the tīrtha and the ethical atmosphere associated with it.