Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 52

Devanagari script

तथा देवगणैः सर्वैर्द्वारका तत्र सा कृता । संपूज्य तु नरा यांति चातुर्मास्ये त्रिविष्टपम्

Transliteration

tathā devagaṇaiḥ sarvairdvārakā tatra sā kṛtā | saṃpūjya tu narā yāṃti cāturmāsye triviṣṭapam

Translation

اسی طرح تمام دیوگنوں نے اُس مقام کو وہیں ‘دوارکا’ بنا دیا۔ وہاں باقاعدہ پوجا کر کے لوگ چاتُرمَاسیہ کے زمانے میں تریوِشٹپ (بہشت) کو جاتے ہیں۔

Word by Word

• तथा: thus; likewise
• तथा: Kriya-visheshana (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (so; likewise)

• देवगणैः: by the hosts of gods
• देवगणैः: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देव + गण (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुषः (देवानां गणाः), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• सर्वैः: all
• सर्वैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणं देवगणैः

• द्वारका: Dvārakā
• द्वारका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वारका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (there)

• सा: that (she/it)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्वारकायाः पुनरुक्ति-सूचक

• कृता: was made; was established
• कृता: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भावः (was made)

• संपूज्य: having worshipped fully
• संपूज्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund), 'having duly worshipped'

• तु: then; indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (विरोध/अवधारणार्थक particle: 'but/indeed')

• नराः: people; men
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• यान्ति: go; attain
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• चातुर्मास्ये: during Cāturmāsya
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• त्रिविष्टपम्: heaven (Triviṣṭapa)
• त्रिविष्टपम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिविष्टप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa/Sauti)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: The devas collectively consecrate the place as ‘Dvārakā’; pilgrims worship during Cāturmāsya and are shown ascending toward Triviṣṭapa, symbolizing svarga-phala.

Characters & Entities

• Devagaṇa (hosts of gods)
• Dvārakā
• Cāturmāsya
• Triviṣṭapa (Svarga)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When a site is divinely consecrated, worship there—especially in sacred months—yields exalted posthumous destinations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A place designated ‘Dvārakā’ at this tīrtha locale within Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Duly worshipping at the Dvārakā-designated site, particularly during Cāturmāsya.