Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

ब्राह्मणैर्निर्जितैर्मेने य आत्मानं जयान्वितम् । तामिस्रादिषु घोरेषु नरकेषु स पच्यते

brāhmaṇairnirjitairmene ya ātmānaṃ jayānvitam | tāmisrādiṣu ghoreṣu narakeṣu sa pacyate

جو شخص برہمنوں کے ہاتھوں مغلوب ہو کر بھی اپنے آپ کو فاتح سمجھتا ہے، وہ تامسرا وغیرہ ہولناک دوزخوں میں جلایا جاتا ہے۔

ब्राह्मणैःby Brahmins
ब्राह्मणैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
निर्जितैःconquered/defeated
निर्जितैः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि+जि (धातु) → निर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; qualifies ‘ब्राह्मणैः’ = ‘by (those) conquered/defeated’
मेनेthought/considered
मेने:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; relative pronoun
आत्मानम्himself
आत्मानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
जय-अन्वितम्endowed with victory
जय-अन्वितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजय (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (जयेन अन्वितः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies ‘आत्मानम्’
तामिस्र-आदिषुin (hells) beginning with Tāmisra
तामिस्र-आदिषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतामिस्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (तामिस्रं आदिः येषां ते); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; ‘in Tamisra etc.’
घोरेषुterrible
घोरेषु:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; qualifies ‘नरकेषु’
नरकेषुin hells
नरकेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
पच्यतेis tormented (lit. is cooked)
पच्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपच् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (passive) ‘is cooked/tormented’

Duḥśīla

Tirtha: Tāmisra (as consequence realm)

Type: kshetra

Scene: A stark moral vision: an arrogant man, though spiritually subdued by brāhmaṇas, boasts of victory and is dragged toward the dark hell Tāmisra where he is ‘cooked’.

B
brāhmaṇas
T
Tāmisra (hell)

FAQs

Pride and denial of moral defeat—especially against spiritual authority—lead to severe karmic consequences; humility is upheld as dharma.

No tīrtha is mentioned; the verse is a general moral warning embedded in the chapter’s sacred narrative.

None; it describes karmic retribution rather than a ritual.