Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

न तत्र जायते छिद्रं प्रत्यवायो न च द्विज । नासिद्धिर्वरदानेन सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्

Transliteration

na tatra jāyate chidraṃ pratyavāyo na ca dvija | nāsiddhirvaradānena sarveṣāṃ tridivaukasām

Translation

اے دِوِج، وہاں نہ کوئی عیب پیدا ہوتا ہے اور نہ کوئی نحوست و بداثری۔ اس پیٹھ کی عطا کرنے والی کرپا سے ناکامی نہیں رہتی—جیسا کہ آسمانی باسی دیوتا بھی مانتے ہیں۔

Word by Word

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/negation particle)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative setting/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक क्रियाविशेषण)

• जायते: arises/is born
• जायते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनीँ; धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद

• छिद्रम्: a flaw/defect
• छिद्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• प्रत्यवायः: obstruction/negative consequence
• प्रत्यवायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रत्यवाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/coord. conjunction)

• द्विज: O twice-born (brahmin)
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (Vocative), एकवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध)

• असिद्धिः: non-attainment/failure
• असिद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• वरदानेन: by the granting of boons
• वरदानेन: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: वरदान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Shashthi-sambandha (Genitive qualifier/षष्ठीविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (to tridivaukasām)

• त्रिदिवौकसाम्: of the dwellers in heaven (gods)
• त्रिदिवौकसाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रिदिव (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (tridive okāṃsi yeṣām) ‘heaven-dwellers’

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citreśvarī Pīṭha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvija (brāhmaṇa interlocutor)

Visual Art Cues

Scene: A serene shrine precinct where sādhakas perform japa and pūjā without obstacles; devas in the sky gesture approval, indicating ‘tridivaukasām’ assent; the atmosphere conveys protection and flawlessness.

Characters & Entities

• Citreśvarīpīṭha
• Tridivaukas (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Grace associated with a holy seat can neutralize obstacles and stabilize spiritual practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The protective, boon-giving power of the Citreśvarī Pīṭha at Camatkārapura.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual count is given; the verse emphasizes the site’s faultless support for sādhana.