Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

अथ तत्रैव चानीय लोपामुद्रां मुनीश्वरः । समाहूय सहस्रांशुं ततः प्रोवाच सादरम्

Transliteration

atha tatraiva cānīya lopāmudrāṃ munīśvaraḥ | samāhūya sahasrāṃśuṃ tataḥ provāca sādaram

Translation

پھر وہیں مُنیوں کے سردار نے لوپامُدرا کو لے آیا؛ اور سہسرانشو، یعنی ہزار کرنوں والے سورج دیو کو بلا کر، ادب سے کلام کیا۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Discourse marker (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तर्य/sequence marker)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक/adverb of place)

• एव: indeed/just
• एव: Emphasis (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण/emphasis particle)

• च: and
• च: Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय)

• आनीय: having brought
• आनीय: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ + नी (धातु) + ल्यप् (प्रत्यय)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकाल

• लोपामुद्राम्: Lopāmudrā
• लोपामुद्राम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोपामुद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मुनीश्वरः: lord of sages
• मुनीश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुनीनां ईश्वरः)

• समाहूय: having summoned/called
• समाहूय: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + हु (धातु) + ल्यप् (प्रत्यय)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकाल

• सहस्रांशुम्: the Sun (thousand-rayed)
• सहस्रांशुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) + अंशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (सहस्राः अंशवः यस्य सः) = सूर्यः

• ततः: then/thereupon
• ततः: Temporal (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रम/sequence adverb)

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सादरम्: respectfully
• सादरम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स + आदर (प्रातिपदिक) → सादर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण; नपुंसक-आकारेण अव्ययीभाव/क्रियाविशेषणवत् प्रयोग)

Speaker

Narrator (within Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: Agastya brings Lopāmudrā to the spot; both stand in reverence as the radiant Sun-god is invoked—Sūrya appearing in a blaze of rays, lotus, and chariot imagery.

Characters & Entities

• Agastya (munīśvara)
• Lopāmudrā
• Sahasrāṃśu (Sūrya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred action is communal and orderly: the ṛṣi aligns household (Lopāmudrā) and cosmos (Sūrya) in a dharmic conversation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it continues the tīrtha-māhātmya setting through narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse describes summoning and respectful address.