Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

अत्रिरुवाच । मातरं पितरं नित्यं दुर्मतिः सोऽवमन्यताम् । शूद्रं पृच्छतु धर्मार्थं बिसस्तैन्यं करोति यः

Transliteration

atriruvāca | mātaraṃ pitaraṃ nityaṃ durmatiḥ so'vamanyatām | śūdraṃ pṛcchatu dharmārthaṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ

Translation

اتری نے کہا: جو بدعقل آدمی دھرم کے معاملے میں شودر سے پوچھنے جائے اور کنول کی ڈنڈیوں کی چوری کرے، اسے ایسا سمجھو گویا وہ ماں باپ کی ہمیشہ بے حرمتی کرتا ہے۔

Word by Word

• अत्रिः: Atri
• अत्रिः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मातरम्: mother
• मातरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पितरम्: father
• पितरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• दुर्मतिः: evil-minded person
• दुर्मतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर्मति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अवमन्यताम्: let (him) disrespect/insult
• अवमन्यताम्: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + मन् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• शूद्रम्: a śūdra
• शूद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पृच्छतु: let (him) ask
• पृच्छतु: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• धर्मार्थम्: for (the sake of) dharma
• धर्मार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: धर्म + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; चतुर्थी-तत्पुरुष/प्रयोजनार्थ (for the sake of dharma)

• बिसस्तैन्यम्: theft of lotus-stalks
• बिसस्तैन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बिस + स्तैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• करोति: does/commits
• करोति: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यः: who
• यः: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक

Speaker

Atri

Visual Art Cues

Scene: Atri rishi speaks while a young man turns away from his aged parents; a separate vignette shows him seeking counsel inappropriately, contrasted with a serene guru-assembly.

Characters & Entities

• Atri
• mātṛ (mother)
• pitṛ (father)
• Śūdra
• bisa (lotus-stalk)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It stresses sadācāra (right conduct): honoring one’s parents and seeking dharma-guidance from proper authorities, warning that ethical lapses undermine religious life even in a tīrtha context.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse functions as a general dharma-assertion within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya setting; the snippet itself does not name a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite (snāna, dāna, japa, vrata) is prescribed here; the verse gives a moral censure related to conduct and proper inquiry into dharma.