Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 75

Devanagari script

गौतम उवाच । स गृह्णात्वविकादानं करोतु हयविक्रयम् । प्रकरो तु गुरोर्निंदां बिसस्तैन्यं करोति यः

Transliteration

gautama uvāca | sa gṛhṇātvavikādānaṃ karotu hayavikrayam | prakaro tu gurorniṃdāṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ

Translation

گوتم نے کہا: آدمی نادیا ہوا مال بھی لے لے، گھوڑوں کی تجارت بھی کر لے؛ مگر جو گرو کی نندا کرتا ہے وہ سخت گناہ کا مرتکب ہے—گویا کنول کی ڈنڈیوں کی چوری۔

Word by Word

• गौतमः: Gautama
• गौतमः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौतम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गृह्णात्व: having taken/accepted
• गृह्णात्व: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (absolutive/gerund)

• अविकादानम्: gift of a ewe (goat)
• अविकादानम्: Karma (Object of 'having taken'/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अविका + दान (प्रातिपदिक); अविका=she-goat/ewe, दान=gift
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• करोतु: let (him) do
• करोतु: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हयविक्रयम्: sale of horses
• हयविक्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हय + विक्रय (प्रातिपदिक); हय=horse, विक्रय=sale
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• प्रकरः: one who engages (in)/a doer
• प्रकरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/अन्वय

• गुरोः: of the teacher
• गुरोः: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• निन्दाम्: censure/insult
• निन्दाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निन्दा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• बिसस्तैन्यम्: theft of lotus-stalks
• बिसस्तैन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बिस + स्तैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• करोति: does/commits
• करोति: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यः: who
• यः: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक

Speaker

Gautama

Visual Art Cues

Scene: Gautama rishi instructs a gathered group; a shadowy figure whispers slander behind, contrasted with a radiant guru-seat symbolizing the sanctity of the teacher.

Characters & Entities

• Gautama
• Guru

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It elevates reverence for the guru as a core dharmic duty, warning that guru-nindā is a serious moral transgression that undermines spiritual merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is part of the Nāgara-khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya framework, emphasizing pilgrimage-dharma in general; the specific tīrtha is not named within this single shloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite (snāna, dāna, japa, vrata) is prescribed here; it is an ethical injunction—avoid guru-nindā and refrain from acts of adharma such as taking what is not given.