Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

धर्मार्थमपि विप्राणां संचयोऽर्थस्य गर्हितः । प्रक्षालनाद्धि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरम्

Transliteration

dharmārthamapi viprāṇāṃ saṃcayo'rthasya garhitaḥ | prakṣālanāddhi paṃkasya dūrādasparśanaṃ varam

Translation

دھرم کے لیے بھی برہمنوں کا مال جمع کرنا قابلِ ملامت ہے۔ کیچڑ دھونے سے بہتر یہ ہے کہ دور سے اسے چھوا ہی نہ جائے۔

Word by Word

• धर्मार्थम्: righteous purpose (for dharma)
• धर्मार्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य अर्थः)

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/also/even)

• विप्राणाम्: of the brāhmaṇas
• विप्राणाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• संचयः: accumulation
• संचयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संचय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/विषय), एकवचन

• अर्थस्य: of wealth
• अर्थस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• गर्हितः: blameworthy
• गर्हितः: Visheshana (Adjectival predicate/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गर्हित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गर्ह् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), विशेषणम् (संचयः)

• प्रक्षालनात्: than washing off
• प्रक्षालनात्: Apadana (Ablative source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रक्षालन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (indeed/for)

• पंकस्य: of mud
• पंकस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पंक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• दूरात्: from a distance
• दूरात्: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण-अर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगवत्; पञ्चमी-अर्थे अव्यय (from afar)

• अस्पर्शनम्: not touching (avoidance of contact)
• अस्पर्शनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्पर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/विषय), एकवचन

• वरम्: better
• वरम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (अस्पर्शनम्)

Speaker

Atri (contextual)

Skanda Dialogue

Listener: a muni / interlocutor in the tīrtha-māhātmya dialogue (unspecified here)

Visual Art Cues

Scene: A didactic scene: a sage instructs a brāhmaṇa/householder near a tīrtha; in the foreground a traveler avoids a muddy patch while another washes mud from his feet—symbolizing preventive purity over remedial cleansing.

Characters & Entities

• vipra (brāhmaṇa)
• dharma
• artha (wealth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Aparigraha (non-hoarding) protects spiritual purity; avoiding temptation is superior to later repentance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse reinforces the tirtha discipline of purity and restraint; it does not name a particular location.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite; it prescribes ethical restraint—avoid accumulation, especially for religious specialists.