Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18
Devanagari script
तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः । प्रोचुः प्रांजलयः सद्यः प्रणिपत्य पितामहम्
Transliteration
tacchrutvā vepamānāste sarpāṇāṃ navanāyakāḥ | procuḥ prāṃjalayaḥ sadyaḥ praṇipatya pitāmaham
Translation
یہ سن کر سانپوں کے نو سردار کانپ اٹھے؛ ہاتھ جوڑ کر فوراً پِتامہ (برہما) کے حضور سجدہ ریز ہوئے اور عرض کرنے لگے۔
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'that (speech/act)'
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (श्रु धातु) (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — 'having heard'
वेपमानाःtrembling
वेपमानाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Root√वेप् (वेप् धातु) (शतृ/वर्तमान कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; 'trembling'
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
सर्पाणाम्of the snakes
सर्पाणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
नवनायकाःthe nine leaders
नवनायकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनव (प्रातिपदिक) + नायक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (नव नायकाः)
प्रोचुःthey said
प्रोचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√वच् (वच् धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
प्राञ्जलयःwith folded hands
प्राञ्जलयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र (उपसर्ग) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) → प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; 'with joined palms' (विशेषण)
सद्यःimmediately
सद्यः:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक) — 'immediately'
प्रणिपत्यhaving prostrated
प्रणिपत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√निपत् (निपत् धातु) (क्त्वान्त/ल्यप्)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — 'having bowed down'
पितामहम्the Grandfather (Brahmā)
पितामहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
Speaker
Narrator (contextual)
Visual Art Cues
Scene: Nine nāga leaders, hooded and resplendent yet shaken, bow with folded hands before Brahmā; the assembly watches as fear turns into reverence.
Characters & Entities
B
Brahmā (Pitāmaha)N
Nāga leaders (nine)FAQs
Humility and surrender arise when one recognizes divine law and accountability.
No particular tīrtha is specified in this verse; it advances the narrative within the Tīrtha-māhātmya section.
None; it depicts reverence (praṇāma, añjali) as devotional conduct.