Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 156

Devanagari script

अनिंद्यं चाप्यभेद्यं च जरामरणवर्जितम् । पुलकांचितसर्वांगो योगनिद्रावशंगतः

Transliteration

aniṃdyaṃ cāpyabhedyaṃ ca jarāmaraṇavarjitam | pulakāṃcitasarvāṃgo yoganidrāvaśaṃgataḥ

Translation

وہ بےعیب اور ناقابلِ شکست، بڑھاپے اور موت سے پاک تھا؛ سرور کے رُومَانچ سے اس کا سارا بدن لرز اٹھا—اور وہ یوگ نِدرا کے غلبے میں داخل ہو گیا۔

Word by Word

• अनिन्द्यम्: blameless
• अनिन्द्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अनिन्द्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; विशेषणम् (महेश्वरम्/तम्) — Masculine, accusative singular

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपातः — Conjunction

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपातः — Particle (also/even)

• अभेद्यम्: unbreakable/indivisible
• अभेद्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अभेद्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; विशेषणम् — Masculine, accusative singular

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपातः — Conjunction

• जरामरणवर्जितम्: free from old age and death
• जरामरणवर्जितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जरा (प्रातिपदिक) + मरण (प्रातिपदिक) + वर्जित (√वृज्/√वर्ज्; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; विशेषणम् — Masculine, accusative singular

• पुलकाञ्चितसर्वाङ्गः: whose whole body is bristling (with horripilation)
• पुलकाञ्चितसर्वाङ्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुलक (प्रातिपदिक) + अञ्चित (√अञ्च्; कृदन्त) + सर्व (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचनम्; बहुव्रीहिः—‘पुलकेन अञ्चितानि सर्वाणि अङ्गानि यस्य सः’ — Masculine, nominative singular

• योगनिद्रावशंगतः: having come under the power of yogic sleep
• योगनिद्रावशंगतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: योगनिद्रा (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक) + गत (√गम्; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम्; विशेषणम् (पुलकाञ्चितसर्वाङ्गः) — Masculine, nominative singular

Speaker

Sūta (deduced: Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaidyanātha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A saintly yogin, skin goosefleshed in rapture, sits utterly still as if asleep yet luminous—yogic sleep—surrounded by a quiet sacred ambience.

Characters & Entities

• Suprabha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Absorption in yoga is depicted as transcendence of mortality-consciousness, revealing the mahātmya theme that holiness reshapes the inner state.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is within a tīrtha-glorification chapter; this particular line describes the yogin’s state rather than the geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes yogic attainment (yoganidrā) rather than external rites.