Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा कृपाविष्टः शतक्रतुः । प्रोवाच ब्राह्मणश्रेष्ठं भूय एव बृहस्पतिम्

Transliteration

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā kṛpāviṣṭaḥ śatakratuḥ | provāca brāhmaṇaśreṣṭhaṃ bhūya eva bṛhaspatim

Translation

ان کی بات سن کر شتکرتُو (اِندر) پر رحم کا غلبہ ہوا، اور اس نے پھر برہمنوں میں سب سے افضل، برہسپتی سے خطاب کیا۔

Word by Word

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Shashthi-sambandha (Possessive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6/Genitive), बहुवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (वचनम्)

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund)

• कृपा: compassion
• कृपा: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासे पूर्वपद

• आविष्टः: entered/possessed (by)
• आविष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ+विश् (धातु) क्त-प्रत्ययान्त
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त (past passive participle)

• शतक्रतुः: Śatakratu (Indra)
• शतक्रतुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शतक्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; बहुव्रीहिः (शतं क्रतवो यस्य)

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• ब्राह्मणश्रेष्ठम्: the best of Brahmins
• ब्राह्मणश्रेष्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारयः (श्रेष्ठः ब्राह्मणः)

• भूयः: again/further
• भूयः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय)
• Form: पुनरर्थक-अव्यय (adverb: again/further)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)

• बृहस्पतिम्: Bṛhaspati
• बृहस्पतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

Speaker

Sūta (narration)

Visual Art Cues

Scene: Indra, softened by compassion, turns from the petitioners toward Bṛhaspati seated nearby, signaling a shift from plea to counsel.

Characters & Entities

• Indra (Śatakratu)
• Bṛhaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Compassionate leadership seeks wise counsel; dharma is preserved through guidance from the learned.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None in this verse; it transitions to Bṛhaspati’s identification of a protected kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is on consultation and decision-making for safeguarding sanctity.