Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि याज्ञवल्क्यो व्रजेन्न हि । यदा तदा बहुगुणमन्यं शिष्यं प्रदिष्टवान्

Transliteration

asakṛtprocyamāno'pi yājñavalkyo vrajenna hi | yadā tadā bahuguṇamanyaṃ śiṣyaṃ pradiṣṭavān

Translation

بار بار درخواست کیے جانے پر بھی یاج्ञولکْی وہاں نہ گئے۔ اسی وقت انہوں نے بہت سی خوبیوں سے آراستہ ایک دوسرے شاگرد کو مقرر کر دیا۔

Word by Word

• असकृत्: repeatedly
• असकृत्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: असकृत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आवृत्तिवाचक क्रियाविशेषण (adverb: repeatedly)

• प्रोच्यमानः: being urged/told
• प्रोच्यमानः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोच्यमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present passive participle, शानच्/मान); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि (being told/urged)

• अपि: even though
• अपि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (concessive ‘even though’)

• याज्ञवल्क्यः: Yājñavalkya
• याज्ञवल्क्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: याज्ञवल्क्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• व्रजेत्: should go
• व्रजेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation particle)

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/causal particle)

• यदा: when
• यदा: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal: ‘when’)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal: ‘then’)

• बहुगुणम्: of many virtues
• बहुगुणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बहु + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (‘many’ + ‘qualities’); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘śiṣyam’)

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• शिष्यम्: disciple
• शिष्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रदिष्टवान्: instructed; appointed
• प्रदिष्टवान्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + दिश् (धातु) → प्रदिष्टवत् (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past active participle, क्तवत्); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि (having instructed/appointed)

Speaker

Narrator (contextual, unspecified in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A dignified sage Yājñavalkya, calm and unmoved by repeated entreaties, gestures toward a virtuous disciple, indicating delegation; messengers stand respectfully, conveying royal urgency.

Characters & Entities

• Yājñavalkya
• Śiṣya (Disciple)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual work is entrusted to the qualified; virtue and preparedness matter as much as status.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not stated in this verse; the larger adhyāya belongs to a tīrtha-māhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is described; it emphasizes appointing a qualified agent for dharmic resolution.