Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

नामभिश्च क्रमेणैव युष्मदीयैः स्वयं द्विजाः । विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा एता मूर्तीर्ममात्र वै । पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते यास्यंति परां गतिम्

Transliteration

nāmabhiśca krameṇaiva yuṣmadīyaiḥ svayaṃ dvijāḥ | viśvāmitrahrade snātvā etā mūrtīrmamātra vai | pūjayiṣyaṃti ye martyāste yāsyaṃti parāṃ gatim

Translation

“اور اے برہمنو، تم خود ہی ترتیب کے ساتھ اپنے اپنے ناموں سے انہیں نام دو گے۔ جو فانی وشوامتر کے ہرد میں اشنان کرکے یہاں میری اِن مورتیوں کی پوجا کریں گے، وہ اعلیٰ ترین گتی کو پہنچیں گے۔”

Word by Word

• नामभिः: by (their) names
• नामभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन — Instrumental plural (by/with names)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• क्रमेण: in sequence
• क्रमेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — Instrumental singular (in order/stepwise)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• युष्मदीयैः: by your (names)
• युष्मदीयैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युष्मदीय (प्रातिपदिक; युष्मद्-सम्बन्धी)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन — Instrumental plural (belonging to you)

• स्वयम्: personally
• स्वयम्: Karta (Agent-modifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: स्वतन्त्रकर्तृबोधक-अव्यय (adverb: oneself)

• द्विजाः: Brahmins (twice-born)
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural

• विश्वामित्रह्रदे: in the lake of Viśvāmitra
• विश्वामित्रह्रदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र-ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन — Locative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (विश्वामित्रस्य ह्रदः)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive) — having bathed

• एताः: these
• एताः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन — Accusative plural

• मूर्तीः: forms/images
• मूर्तीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन — Accusative plural

• मम: of me
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन — Genitive singular (of me)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-निपात (emphatic particle)

• पूजयिष्यन्ति: will worship
• पूजयिष्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्काल), प्रथमपुरुष, बहुवचन — Simple future, 3rd person plural

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Relative pronoun, nominative plural

• मर्त्याः: mortals
• मर्त्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Correlative pronoun, nominative plural

• यास्यन्ति: will go/attain
• यास्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्काल), प्रथमपुरुष, बहुवचन — Simple future, 3rd person plural

• पराम्: supreme
• पराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative singular

• गतिम्: state/goal
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative singular

Speaker

Śrī Bhagavān (Rudra/Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśvāmitra-hrada

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Dvijas/brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: Brāhmaṇas are instructed to name the forms in sequence; pilgrims bathe in Viśvāmitra’s lake and then worship the eleven forms, attaining the supreme state.

Characters & Entities

• Viśvāmitra-hrada
• Dvijāḥ (brāhmaṇas)
• Mūrtayaḥ (Śiva’s forms)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snāna followed by sincere pūjā of the deity’s manifested forms leads toward the highest spiritual attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśvāmitra-hrada (Viśvāmitra’s lake) and the nearby Hāṭakeśvara-kṣetra where the mūrtis are worshiped.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathe (snāna) in Viśvāmitra-hrada, then worship (pūjā) the Lord’s forms in that kṣetra; naming/ordering of the forms is also indicated.