Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 99

Devanagari script

तस्माच्चिंत्यस्त्वयाह्येष प्रासादो यो मया कृतः । चिंतनीयं सदैवेह स्नानादिभिरनेकशः

Transliteration

tasmācciṃtyastvayāhyeṣa prāsādo yo mayā kṛtaḥ | ciṃtanīyaṃ sadaiveha snānādibhiranekaśaḥ

Translation

پس تمہیں ضرور اس پرساد (مندر) کو یاد رکھنا چاہیے جو میں نے بنایا ہے۔ یہاں اس کا بار بار دھیان کرنا چاہیے، سْنان وغیرہ جیسے بہت سے پُنّیہ کرموں کے ساتھ۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Sambandha (Cause-link/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति हेत्वर्थे अव्ययीभाव-प्रयोगः (indeclinable: therefore/from that reason)

• चिन्त्यः: to be contemplated/kept in mind
• चिन्त्यः: Kriya (Obligation/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु) + य (प्रत्यय)
• Form: चिन्त्-धातोः यत्/ण्यत्-अर्थे ‘चिन्त्य’ (gerundive); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (प्रासादः)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/Agent-instrumental/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चय/हेतौ निपात (particle)

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रासादः: palace/temple
• प्रासादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यः: which
• यः: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• कृतः: made/built
• कृतः: Kriya (Action-result/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: कृ-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रासादः ... कृतः’

• चिन्तनीयम्: should be contemplated
• चिन्तनीयम्: Kriya (Obligation/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु) + अनीय (प्रत्यय)
• Form: चिन्त्-धातोः अनीय-प्रत्ययान्त भाव्य/कर्तव्य (gerundive); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषण (कर्म/वाक्य-भाव)

• सदा: always
• सदा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (always)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (here)

• स्नानादिभिः: by bathing and other (rites)
• स्नानादिभिः: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: स्नानादि (प्रातिपदिक; स्नान + आदि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (स्नानं च आदि च)

• अनेकशः: in many ways; repeatedly
• अनेकशः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनेकशस् (अव्यय)
• Form: प्रकार/बहुशः-वाचक अव्यय (in many ways/repeatedly)

Speaker

Durvāsā (implied)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A devotee points toward the temple he built, instructing another to remember it and to perform repeated bathing and rites; the tīrtha waters and ghāṭa-like steps appear nearby.

Characters & Entities

• prāsāda (temple)
• snāna (ritual bathing)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is internalized through remembrance: contemplation of the shrine, reinforced by tīrtha-rites, sustains spiritual transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse glorifies the specific prāsāda (shrine) established in the narrative setting of Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Repeated snāna (ritual bathing) and related practices, joined with continual contemplation/remembering of the shrine.