Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 57

ततः शक्तिस्वरूपः स्यात्सोऽक्षयी कीर्त्यते यतः । सदाशिवस्य निःश्वासः शैवं वर्षशतं भवेत् । उच्छ्वासस्तु पुनस्तस्य शक्तिरूपेण संस्थितः

tataḥ śaktisvarūpaḥ syātso'kṣayī kīrtyate yataḥ | sadāśivasya niḥśvāsaḥ śaivaṃ varṣaśataṃ bhavet | ucchvāsastu punastasya śaktirūpeṇa saṃsthitaḥ

پھر وہ شَکتی کے عین سَروپ میں ہو جاتا ہے؛ اسی لیے اسے ‘اکشیہ’ یعنی لازوال کہا گیا ہے۔ سداشیو کا ایک نِشواس شَیو کے سو برسوں کے برابر بتایا گیا ہے؛ اور اس کا اُچھواس پھر شَکتی کے روپ میں ہی قائم رہتا ہے۔

ततःthereafter
ततः:
सम्बन्धसूचक (Discourse adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; अपादान/क्रमवाचक (thereafter/from that)
शक्तिस्वरूपः(he) of Śakti-form
शक्तिस्वरूपः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक) + स्वरूप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (having the form of Śakti)
स्यात्would be / may become
स्यात्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
अक्षयीimperishable
अक्षयी:
कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअक्षयिन्/अक्षयी (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
कीर्त्यतेis proclaimed
कीर्त्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootकीर्त् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)
यतःbecause
यतः:
हेतु (Cause marker)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formअव्ययम्; हेत्वर्थक (because/for which reason)
सदाशिवस्यof Sadāśiva
सदाशिवस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootसदाशिव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
निःश्वासःexhalation
निःश्वासः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिःश्वास (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
शैवम्Śaiva (pertaining to Śiva)
शैवम्:
विशेषण (Adjective)
TypeAdjective
Rootशैव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying 'वर्षशतम्')
वर्षशतम्a hundred years
वर्षशतम्:
प्रत्यय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (here: predicate nominal with 'भवेत्'); द्विगु-समासः
भवेत्would be
भवेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
उच्छ्वासःinhalation
उच्छ्वासः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउच्छ्वास (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तुbut
तु:
सम्बन्धसूचक (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम्; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
पुनःagain
पुनः:
सम्बन्धसूचक (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; पुनरुक्ति/पुनरावृत्तिवाचक (again)
तस्यof him/of that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
शक्तिरूपेणin the form of Śakti
शक्तिरूपेण:
करण/प्रकार (Instrument/Mode)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (in the form of Śakti)
संस्थितःis situated / established
संस्थितः:
कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्तान्त कृदन्तः; पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Narrative voice (Sūta as continuing expositor within the Māhātmya context)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Brāhmaṇas (dvijas) in the narrative assembly

Scene: A vast cosmic tableau: Sadāśiva seated in serene transcendence; from his breath emerge kalpas and yugas as luminous streams; Śakti appears as an imperishable radiance re-entering as inhalation, encircling the cosmos like a protective aura.

Ś
Śakti
S
Sadāśiva

FAQs

It presents Śiva-Śakti as the imperishable ground of creation, with cosmic time itself portrayed as the rhythm of Sadāśiva’s breath.

The surrounding narrative belongs to Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya in the Nāgara-khaṇḍa, though this verse is primarily theological.

No explicit rite is stated; the verse emphasizes contemplation of Śiva-Śakti and cosmic order.