Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 152

Devanagari script

मध्यक्षामा सुकेशी च बिंबोष्ठी दीर्घलोचना । तामहं वीक्षयित्वा तु कामदेववशं गतः

Transliteration

madhyakṣāmā sukeśī ca biṃboṣṭhī dīrghalocanā | tāmahaṃ vīkṣayitvā tu kāmadevavaśaṃ gataḥ

Translation

اس کی کمر باریک تھی، بال نہایت خوبصورت؛ ہونٹ بِمب پھل جیسے اور آنکھیں دراز۔ اسے دیکھتے ہی میں کام دیو، دیوتاۓ خواہش، کے قبضے میں آ گیا۔

Word by Word

• मध्यक्षामा: slender-waisted
• मध्यक्षामा: Karta (Adjectival to सा/ताम्)
• Type: Adjective
• Root: मध्य (प्रातिपदिक) + क्षामा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्मधारयः (slender in the waist/middle)

• सुकेशी: beautiful-haired
• सुकेशी: Karta (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + केशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्मधारयः (having beautiful hair)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• बिम्बोष्ठी: with lips like bimba-fruit
• बिम्बोष्ठी: Karta (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: बिम्ब (प्रातिपदिक) + ओष्ठ (प्रातिपदिक) + इन् (तद्धित/प्रातिपदिक-निर्माण)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; उपमान-तत्पुरुषः (bimba-iva oṣṭhau yasyāḥ)

• दीर्घलोचना: long-eyed
• दीर्घलोचना: Karta (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्मधारयः (long-eyed)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, एकवचनम्

• वीक्षयित्वा: having looked at/seen
• वीक्षयित्वा: Purvakala-kriya (Absolutive/पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive); पूर्वकालिकक्रिया (having seen)

• तु: then/but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrastive particle)

• कामदेववशम्: under the sway of Kāma (love-god)
• कामदेववशम्: Gati (Goal/state as object/गति-भाव)
• Type: Noun
• Root: कामदेव (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (kāmadevasya vaśaḥ)

• गतः: went/became
• गतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्तरि-प्रयोगार्थं (I became/went)

Speaker

Unnamed narrator (male devotee/king-like figure) within the Tīrthamāhātmya dialogue frame

Visual Art Cues

Scene: Close, poetic portraiture: the maiden’s slender waist, glossy hair, bimba-red lips, and long eyes; the narrator’s face shows sudden enthrallment under Kāma’s influence.

Characters & Entities

• Kāmadeva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even a moment’s perception can awaken desire; dharma requires awareness and restraint so attraction does not overrule right conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse sits inside the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya flow; the snippet itself highlights the narrative catalyst rather than naming a tirtha explicitly.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is descriptive and narrative.