Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

ततस्त्रेतायुगं नाम द्वितीयं संप्रवर्तते । वर्षाणां षण्णवत्याढ्या लक्षा द्वादश संख्यया

Transliteration

tatastretāyugaṃ nāma dvitīyaṃ saṃpravartate | varṣāṇāṃ ṣaṇṇavatyāḍhyā lakṣā dvādaśa saṃkhyayā

Translation

اس کے بعد دوسرا یُگ، جسے تریتا یُگ کہتے ہیں، شروع ہوتا ہے؛ اس کی مدت بارہ لاکھ برس بتائی گئی ہے، اور اس میں مزید چھیانوے ہزار برس کی افزونی بھی ہے۔

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Sambandha/Adhikarana (contextual connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable adverb): तस्मात्/अनन्तरम् (thereafter)

• त्रेतायुगम्: the Tretā age
• त्रेतायुगम्: Karma (object)
• Type: Noun
• Root: त्रेता + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (त्रेतायाः युगम्)

• नाम: named/indeed
• नाम: Sambandha (appositive marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle): नाम (indeed/so-called)

• द्वितीयम्: second
• द्वितीयम्: Visheshana (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying त्रेतायुगम्)

• संप्रवर्तते: begins/comes into operation
• संप्रवर्तते: Kriya (predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र√वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; उपसर्गः सम्+प्र

• वर्षाणाम्: of years
• वर्षाणाम्: Sambandha (genitive: of years)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन

• षण्णवति: ninety-six
• षण्णवति: Visheshana (numerical qualifier)
• Type: Adjective
• Root: षण्णवति (प्रातिपदिक, संख्या)
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः; अत्र समासपूर्वपदम् (96)

• आढ्याः: endowed with/amounting to
• आढ्याः: Visheshana (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (लक्षाः)

• लक्षाः: lakhs (hundred-thousands)
• लक्षाः: Karta (subject)
• Type: Noun
• Root: लक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• द्वादश: twelve
• द्वादश: Visheshana (numerical qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (प्रातिपदिक, संख्या)
• Form: संख्याशब्दः (indeclinable-like numeral); अत्र विशेषणम् (संख्यया)

• संख्यया: by number/count
• संख्यया: Karana (instrument: by count)
• Type: Noun
• Root: संख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन

Speaker

Unspecified (continuing address to Indra implied from prior verse)

Visual Art Cues

Scene: A sage narrates the turning of the yuga-wheel; behind him a cosmic mandala shows four ages with diminishing pillars of dharma, and a kalachakra (wheel of time) inscribed with numbers.

Characters & Entities

• Tretāyuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma situates human life within vast cosmic cycles; understanding yuga change frames moral decline and the need for sacred supports like tīrthas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is chronological (yuga-count) within the Tīrthamāhātmya narrative and does not identify a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse provides a Purāṇic measure of time for Tretā Yuga.