Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

तस्य तुष्टः स्वयं ब्रह्मा दृष्टिगोचरमागतः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति किं ते कृत्यं करोम्यहम्

Transliteration

tasya tuṣṭaḥ svayaṃ brahmā dṛṣṭigocaramāgataḥ | provāca varado'smīti kiṃ te kṛtyaṃ karomyaham

Translation

اس پر خوش ہو کر خود برہما نظر کے دائرے میں آئے اور بولے: “میں ور دینے والا ہوں؛ بتاؤ، تمہارا کون سا کام میں انجام دوں؟”

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) → तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 'ब्रह्मा' इति विशेषणम्

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Emphasis (निपात/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; आत्मनः (reflexive adverb)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• दृष्टिगोचरम्: within sight/visible range
• दृष्टिगोचरम्: Karma (कर्म/Object; goal of motion)
• Type: Noun
• Root: दृष्टि + गोचर (प्रातिपदिके)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (दृष्टेः गोचरः)

• आगतः: having come
• आगतः: Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: आ + गम् (धातु) → आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 'ब्रह्मा' इति विशेषणम्

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• वरदः: a giver of boons
• वरदः: Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वरद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 'अस्मि' इति कर्तृसमानाधिकरणम्

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), उत्तम-पुरुषः (1st), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• इति: thus
• इति: Quotation marker (इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपातः (quotative particle)

• किम्: what?
• किम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रश्नवाचकम्

• ते: your/of you
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-विभक्तिः (Genitive/Dative), एकवचनम्; अत्र षष्ठी (of you)

• कृत्यम्: task/need
• कृत्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र द्वितीया (object)

• करोमि: do
• करोमि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः, उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Narratorial voice within Tīrthamāhātmya (contextually Sūta/Lomaharṣaṇa-type narrator)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant four-faced Brahmā manifests within the ascetic’s line of sight, lotus-seat and kamaṇḍalu visible, addressing him as a boon-giver; the setting suggests a sanctified grove or riverbank tīrtha with ritual fires and calm waters.

Characters & Entities

• Brahmā
• Vṛtra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady austerity bears fruit: divine grace manifests as darśana and the opportunity to align one’s wish with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting continues at Puṣkara; the tīrtha context frames Brahmā’s appearance.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new ritual is stated; it highlights the result of prior tapas and samādhi.