Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

आधयो व्याधयो न स्युर्न वैधव्यं गदोद्भवम् । संजायते नृपश्रेष्ठ न वियोगः स्वबन्धुभिः । तुलापुरुषदानस्य फलमेतदुदाहृतम्

ādhayo vyādhayo na syurna vaidhavyaṃ gadodbhavam | saṃjāyate nṛpaśreṣṭha na viyogaḥ svabandhubhiḥ | tulāpuruṣadānasya phalametadudāhṛtam

آفتیں اور بیماریاں پیدا نہیں ہوتیں، نہ بیماری سے پیدا ہونے والی بیوگی آتی ہے۔ اے بہترین بادشاہ، اپنے رشتہ داروں سے جدائی نہیں ہوتی—یہی تُلاپُروُش دان کا پھل بتایا گیا ہے۔

आधयःmental afflictions
आधयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
व्याधयःdiseases
व्याधयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्याधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
not
:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
स्युःwould be / may occur
स्युः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
nor
:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
वैधव्यम्widowhood
वैधव्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवैधव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
गद-उद्भवम्arising from illness
गद-उद्भवम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगद (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (गदात् उद्भवम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘वैधव्यम्’ इत्यस्य विशेषण
संजायतेarises
संजायते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + जन् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
नृपश्रेष्ठO best of kings
नृपश्रेष्ठ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (श्रेष्ठः नृपः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन
no / not
:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
वियोगःseparation
वियोगः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवियोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
स्वबन्धुभिःfrom/with one’s own relatives
स्वबन्धुभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + बन्धु (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (स्वाः बन्धवः); पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
तुलापुरुषदानस्यof the Tulāpuruṣa donation
तुलापुरुषदानस्य:
Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतुला (प्रातिपदिक) + पुरुष (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
फलम्result
फलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘फलम्’ इत्यस्य विशेषण
उदाहृतम्has been stated
उदाहृतम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + आ + हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय—‘(इदं) उदाहृतम्’

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced; verse itself addresses a king, likely reported speech)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (Siddheśvara)

Type: kshetra

Listener: nṛpaśreṣṭha / nṛpottama (king addressed)

Scene: A kingly donor stands beside a balance-scale; on one pan he sits/stands symbolically, on the other gold and gifts are placed; priests chant while a Śiva-liṅga shrine stands behind, signifying Siddheśvara; attendants distribute alms to kin and brahmins, evoking protection from disease and separation.

T
Tulāpuruṣa-dāna

FAQs

Purāṇic dharma links generosity with well-being: righteous giving is praised as a shield for health, stability, and familial harmony.

The tīrtha is not named in this verse; it is part of the broader Tīrthamāhātmya discourse.

The verse primarily gives the phala (promised results) of Tulāpuruṣa dāna rather than new procedural steps.