Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 61

Devanagari script

सा प्राप्य जगतां माता द्वादशाक्षरजांबुना । इमां मत्स्येन्द्रनाथस्य चोत्पत्तिं यः शृणोति च

Transliteration

sā prāpya jagatāṃ mātā dvādaśākṣarajāṃbunā | imāṃ matsyendranāthasya cotpattiṃ yaḥ śṛṇoti ca

Translation

یوں عوالم کی ماں نے بارہ اَکشر والے منتر کی امرت جیسی تاثیر سے وہ مقام پایا۔ جو کوئی متسیندرناتھ کی پیدائش کی یہ کتھا سنتا ہے…

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — 'she'

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Purvakala (Absolutive/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यपन्त अव्यय (gerund) — 'having obtained'

• जगताम्: of the worlds
• जगताम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन — 'of the worlds/beings'

• माता: mother
• माता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — 'mother'

• द्वादशाक्षरजाम्बुना: by/with the twelve-syllabled (formula/thing)
• द्वादशाक्षरजाम्बुना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: द्वादश + अक्षर + जाम्बु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; समासः (द्वादश-अक्षर-सम्बद्धं जाम्बु/जाम्बूनामकं) — 'by/with the twelve-syllabled (jāmbu)' (पाठार्थः संदिग्धः)

• इमाम्: this
• इमाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — 'this'

• मत्स्येन्द्रनाथस्य: of Matsyendranātha
• मत्स्येन्द्रनाथस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मत्स्येन्द्र + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मत्स्येन्द्रस्य नाथः) — 'of Matsyendranātha'

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात — 'and'

• उत्पत्तिम्: origin, birth
• उत्पत्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — 'origin/birth'

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम — 'who'

• शृणोति: hears
• शृणोति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद — 'hears'

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात — 'and'

Speaker

Brahmā (in Brahma–Nārada dialogue context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: Devī as Jagadambā is shown receiving a stream of nectar-like syllables—twelve luminous beads/letters—while sages narrate Matsyendranātha’s origin to attentive listeners.

Characters & Entities

• Pārvatī
• Matsyendranātha
• Dvādaśākṣara (twelve-syllable mantra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mantra-sādhana and devoted listening (śravaṇa) to sacred narratives are presented as direct causes of spiritual attainment and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya section of Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse highlights śravaṇa (hearing) of the Matsyendranātha origin narrative and the potency of the twelve-syllabled mantra.