Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

गुरुत्वं स्थानमसकृदनुभूय महामतिः । जीवन्विष्णुत्वमासाद्य कर्म संगात्प्रमुच्यते

Transliteration

gurutvaṃ sthānamasakṛdanubhūya mahāmatiḥ | jīvanviṣṇutvamāsādya karma saṃgātpramucyate

Translation

گُروتْو (روحانی پیشوائی) کی حالت کو بار بار تجربہ کر کے، وہ عظیم فہم والا جیتے جی ‘وِشنوتْو’ کو پا لیتا ہے اور عمل کی وابستگی سے آزاد ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• गुरुत्वम्: heaviness; gravity; (spiritual) weightiness
• गुरुत्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुरु + त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Accusative singular)

• स्थानम्: state, position, abode
• स्थानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Accusative singular)

• असकृत्: repeatedly, again and again
• असकृत्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: असकृत् (अव्यय)
• Form: आवृत्तिवाचक-अव्यय (adverb of frequency)

• अनुभूय: having experienced
• अनुभूय: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु + भू (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकालिक-क्रिया (having experienced)

• महामतिः: the great-minded one
• महामतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Nominative singular); बहुव्रीहिरूपेण ‘महती मतिर्यस्य’ इत्यर्थे अपि प्रयुज्यते

• जीवन्: living
• जीवन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आसाद्य-क्रियायाः सह समन्वयः

• विष्णुत्वम्: Vishnu-hood; the state of being Vishnu
• विष्णुत्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु + त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Accusative singular)

• आसाद्य: having attained
• आसाद्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया (having attained/reached)

• कर्म: karma, action (as bondage)
• कर्म: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Nominative singular)

• संगात्: from attachment/association
• संगात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: संग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (Ablative singular)

• प्रमुच्यते: is released, is freed
• प्रमुच्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive), आत्मनेपदम्

Speaker

Īśvara (carried over from context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A great-minded yogin stands calm, radiating ‘gurutva’ like a mountain; behind him Viṣṇu’s attributes subtly appear as light (conch, discus) without literal possession, indicating viṣṇutva; karmic bonds depicted as threads falling away.

Characters & Entities

• Viṣṇutva
• karma-saṅga
• guru

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual maturity culminates in living liberation—freedom from karma-attachment—and a divine, Viṣṇu-like state.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The teaching is transmitted within the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya framework of Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; it emphasizes experiential realization and detachment from karma-saṅga.